Merkeziyetsiz uygulama (dApp) nedir?

Merkeziyetsiz uygulama (dApp), dağıtılmış bir ağ üzerinde çalışan, topluluk tarafından yönetilen bir yazılım uygulamasıdır. 

dApp'ler, bazı temel farklılıklarla geleneksel uygulamalara benzer. Alphabet, Snap Inc. veya Meta gibi uygulamaları barındıran geleneksel şirketlerin aksine, dApp'ler genellikle daha dağıtılmış bir katılımcı ağı tarafından sürdürülür ve barındırılır.

dApp'ler, blockchain teknolojisini ve akıllı sözleşmeleri kullanarak kullanıcılarını doğrudan birbirine bağlar. Bu yenilikler, dApp'lerin aracı bir şirketin rolünü bilgisayar kodu satırlarıyla değiştirmesine olanak tanımıştır. dApp'e güç veren bu bilgisayar kodu, farklı kullanım durumları için yapılandırılabilir ve internet bağlantısı olan herkesin görmesi için herkese açıktır.

Uygulamalar, taksi sipariş etmekten paketleri takip etmeye ve tiyatro biletleri rezervasyonu yapmaya kadar insanların günlük dijital yaşamlarının ayrılmaz bir parçası haline gelmiştir. Bu hizmetler kullanışlı olsa da, akıllı telefonlarımızda ve diğer cihazlarımızda kullandığımız geleneksel uygulamaların birçok temel dezavantajı vardır:

• Uygulamalar, merkezi, kar odaklı şirketler tarafından oluşturulur ve kontrol edilir. Bu şirketler genellikle gelir elde etmek için bir ücret alır veya kullanıcılarının kişisel verilerini toplar (birçok e-ticaret veya sosyal ağ sitesinde olduğu gibi).
• Bazı uygulamalar yalnızca belirli ülke veya bölgelerdeki kullanıcılara açıktır.
• Şirketler, kullanıcıları uygulamalardan kaldırabilir veya hesaplarını uyarı vermeden dondurabilir.
• Şirketler genellikle hesap oluşturmak için kullanıcılarından e-posta adresleri, cep telefonu numaraları, banka bilgileri vb. kişisel bilgilerini göndermelerini ister. 
• Kullanıcılar, kişisel verilerini ve hassas bilgilerini doğru bir şekilde güvence altına almak ve yönetmek için uygulamaların arkasındaki şirketlere tamamen güvenmek zorundadır.

dApp'ler, aracı şirketlerin müdahalesinden arınmış, standart uygulamalara eşler arası bir alternatif olarak ortaya çıkmıştır. dApp kullanıcıları, hizmetleri doğrudan birbirlerine sunar ve birbirlerinden kabul eder — bu genellikle bir hizmeti yürütmek için komisyon ücreti, aylık ücret veya veri toplama gerektirmediği anlamına gelir.

Ek olarak, çoğu dApp'in kullanımı ücretsizdir, dünyanın her yerinden erişilebilir ve sansüre karşı dirençlidir.

Son olarak, dApp kullanıcıları genellikle kendi düğümlerini çalıştırarak ağın güvenliğini sağlamada önemli bir rol oynarlar. Ayrıca protokolün yönetişimine dahil olabilir ve projenin gelecekteki stratejik yönünü belirleyebilirler.

Merkeziyetsiz uygulamaların otonom olarak çalışabilmesi için temel uygulama işlevlerini yerine getirmek üzere mantık odaklı kurallara ihtiyaçları vardır.

Bir geliştiricinin Uber, Lyft veya başka herhangi bir yolculuk çağırma uygulaması gibi çalışan bir dApp oluşturmak istediğini varsayalım. Temel bir uygulama işlevi, her iki taraf da ücret konusunda anlaştığında bir sürücüyü bir yolcuyla otonom olarak bağlamak olacaktır.

Uygulamanın ayrıca kişilerin işlemlerini ve etkileşimlerini kaydetmek için şeffaf bir sisteme ihtiyacı olacaktır. Gerçekten merkeziyetsiz olabilmesi için, dünyadaki herkesin dApp'in kolaylaştırdığı etkileşimleri denetleyebilmesi gerekecektir. 

Ek olarak, dApp'in eşler arası bir ağ üzerinden çalışacak bir tür elektronik ödeme seçeneğine ihtiyacı olacaktır. 

Dahası, bu ağ, kişisel bilgilerin kriptografi kullanılarak gizlenebilmesi nedeniyle kullanıcıların kişisel bilgilerini göndermesini gerektirmeyecektir. 

Son olarak, dApp herhangi bir şirket tarafından denetlenmeden piyasaya sürüleceği için altyapının açık kaynaklı olması gerekecektir. Açık kaynak kodu, uygulamanın topluluğundaki geliştiricilerin lansman sonrası protokole iyileştirmeler yapmasına olanak tanıyacaktır.

dApp'in hedeflerine ulaşmak için dört temel bileşen bir araya gelir:
 

1. Akıllı sözleşmeler

2. Blockchain teknolojisi

3. Kripto para birimi

4. Oracle
    

Akıllı sözleşmeler  geliştiricilerin çeşitli işlevleri uygulamak ve yerine getirmek için yazabileceği bilgisayar tabanlı kodlardır. Akıllı sözleşmeler, önceden tanımlanmış kuralları kullanarak eylemleri otomatik olarak yürütür.

Yolculuk paylaşımı örneğine dönersek, bir akıllı sözleşme, yolculuk ücretini ödemek için yeterli paranız olduğunu akıllı sözleşme otomatik olarak doğruladıktan sonra konumunuza bir araba gönderecek şekilde ayarlanabilir. Akıllı sözleşme, altı kişi için bir yolculuk talep ediyorsanız, grubunuz için yeterli koltuğa sahip bir araç göndermesi gerekeceğini bilecek şekilde de programlanabilir.

Akıllı sözleşme, tek bir kişinin yargısına güvenmek yerine, içine programlanmış kurallara dayanarak tüm bunları başarabilir.

Bu nedenle birçok kişi akıllı sözleşmeleri iş mantığını yürütmenin merkeziyetsiz bir yolu olarak görmektedir. Aynı zamanda akıllı sözleşmelerin neden genellikle otomatlarla karşılaştırıldığını da açıklar. Otomatlarda, yeterli para girerseniz ve bir seçim yaparsanız, o zaman seçtiğiniz öğeyi alırsınız. 

Programlanıp dağıtıldıktan sonra, akıllı sözleşmeler (otomatlar gibi) kurallarını yürütmek için herhangi bir aracıya ihtiyaç duymazlar. Geliştiricilerin anlaşmaların yürütülmesinden insan aracılarını kaldırmak için kullanabileceği güvene dayalı olmayan mekanizmalardır ve bu da onları otonom platformlar için mükemmel kılar. Anlaşmaları yürütürken insan katılımının olmamasına rağmen, yetkili geliştiriciler uygulamayı güvenli ve diğer platformlarla birlikte çalışabilir tutmak için yine de periyodik mühendislik güncellemeleri yapabilirler.

Blockchain teknolojisi, Bitcoin protokolünün ve diğer çeşitli kripto para birimi türlerinin altında yatan teknoloji olarak hizmet eden şeffaf, dağıtılmış bir bilgi veritabanı türüdür. Bitcoin'in blockchain'i kendi kripto para biriminin işlemlerini takip eder, ancak Cardano, Solana ve Polkadot gibi diğer blockchain ağları, işlemlerin ötesinde her türlü diğer bilgiyi de takip edebilir.

Geleneksel olarak, bir banka gibi tek bir şirket, işlemlerin, hesap bilgilerinin ve diğer verilerin merkezi bir defterini yönetir. Ancak bir blockchain, "düğümler" olarak adlandırılan küresel bir gönüllü katılımcı ağına dayanır.

İnternet bağlantısı olan herkes bir düğüm olabilir ve bir blockchain ağını yönetmeye yardımcı olabilir. Herkesin bilgi sürdürme işlemine katılma ve buna dahil olma yeteneği, blockchain'in merkezi olmayan en belirleyici özelliklerinden birini oluşturur. Blockchain'in kendisi, her bir düğümde depolanan bilgilerin geçerliliği konusunda mutabakatı sürdürmeye yardımcı olur; bu, konsensüs mekanizması adı verilen özel bir özellik sayesindedir.

Blockchain ağları, kullanıcıların işlem yaparken bir derecede anonimlik sağlamasına olanak tanır. Bunun nedeni, görevlerin kriptografik olarak oluşturulmuş, genel anahtar olarak bilinen adresler aracılığıyla yürütülmesidir.

Kaydolmak için kişisel veri gerekmez — dApp kullanıcıları yalnızca rasgele oluşturulmuş harf ve sayılar dizisi olan alfasayısal kod olarak adlandırılan kripto cüzdan anahtarlarını bağlamalıdırlar. Kripto para birimlerine güç veren kriptografi hakkında daha fazla bilgi edinmek isterseniz, makalemizi okuyabilirsiniz: Kripto para birimleri kriptografiyi nasıl kullanır?

Blockchain defterlerinin en büyük avantajlarından biri değişmezlikleridir; yani doğrulanan veriler deftere eklendiğinde değiştirilemez — yalnızca güncellenebilir. Blockchain'de yayınlanan bilgiler aynı zamanda sansüre karşı dayanıklıdır ve internet bağlantısı olan herkes tarafından herkese açık olarak erişilebilir.

Son olarak, bilgiyi tek bir sunucuda tek bir kopyasını tutmak yerine, blockchain'de depolanan bilgiler ağdaki tüm katılımcılara kopyalanır ve dağıtılır. Bu özellik, tek bir hata noktasını ortadan kaldırır ve blockchain ağlarını tehlikeye atmayı zorlaştırır — özellikle ağ büyüdükçe.

Kripto para birimi, bir blockchain ağı kullanarak eşler arası bir şekilde değer aktarmanın bir yolunu sunar. Bu fiziksel olmayan tokenler, Kraken gibi bir platform aracılığıyla satın alınabilir, kripto madenciliğinden kazanılabilir veya kripto para ATM'lerinden çekilebilir. Yatırımcılar kripto para birimlerini, kripto para cüzdanı olarak adlandırılan kişisel bir dijital hesapta tutarlar. 

dApp'ler içinde, kripto para birimleri hizmet veya mal satın alma gibi şeyler için ödemeleri kolaylaştırabilir. Alternatif olarak, sahiplerin zincir üstü yönetişime katılmalarına da olanak tanıyabilirler.

Yönetişim tokenleri, sahiplerine bir dApp'in nasıl yönetildiği ve geliştirildiği konusunda oy kullanma yetkisi verir. Bir kişinin ne kadar çok yönetişim tokeni varsa, oy verme sürecinde o kadar fazla ağırlığı olur.

Çoğu dApp'in doğru şekilde çalışması için harici verilere ihtiyacı vardır. Ne de olsa, blockchain'lerin takip ettiği tüm bilgiler aslında blockchain'in kendisinden kaynaklanmaz.

Örneğin, Augur gibi merkeziyetsiz bir tahmin piyasası, bahisleri sonuçlandırmak için blockchain tabanlı olmayan kaynaklardan doğru, canlı bilgi almak zorunda kalacaktır. Bu veriyi tek bir varlığa güvenmeden elde etmek için blockchain'ler "oracle" adı verilen otomatik bir hizmet kullanır. 

Chainlink ve Band Protocol gibi oracle'lar, tek bir üçüncü taraf yerine API aracılığıyla dApp'lere doğrudan veri sağlar. Bu, blockchain dışı kaynaklardan gelen verilerin dApp'lere güvenilir ama yine de merkeziyetsiz bir şekilde aktarılmasını sağlar.

dApp'ler bu veriyi, akıllı sözleşmelere programlanmış koşulları oluşturmak ve karşılamak için kullanır, bu da merkeziyetsiz uygulamaların faydasını önemli ölçüde genişletir.

Geliştiriciler, Origin gibi çevrimiçi pazar yerlerinden Livepeer gibi video yayın platformlarına kadar çok çeşitli hizmetler sunmak için dApp'ler oluşturabilir. Bugün var olan herhangi bir uygulama, otonom, eşler arası çalışan bir dApp'e dönüştürülebilir.

dApp'lerin ana kullanım amacı, merkezi, tekelci uygulamalara olan bağımlılıkları ortadan kaldırmaktır. Geleneksel uygulamalar genellikle gizli ücretler talep eder ve kullanıcılarından büyük kesintiler yapar.

Bir dizi Airbnb ev sahibinin merkeziyetsiz bir oda kiralama uygulaması geliştirmek istediğini düşünelim. Bu dApp'in amacı, oda sağlayıcılarını oda arayanlarla eşleştirmek için tek bir şirkete olan bağımlılıklarını azaltmak ve aynı zamanda kârlarının daha fazlasını koruyabilmektir. Tek yapmaları gereken, fonları bir araya getirmek ve dApp'i inşa etmek için saygın bir geliştirici ekibi bulmaktır.

Başlatıldıktan sonra, dApp otonom olarak çalışır, aracı ücretlerini ortadan kaldırır ve ev sahiplerinin doğrudan müşterileriyle bağlantı kurmasına olanak tanır. Kullanıcılar web3 cüzdanlarını bağladıktan sonra, bu tür bir dApp ile etkileşim kurmak, herhangi bir geleneksel web sitesini veya çevrimiçi hizmeti kullanmak kadar kolay olabilir.

dApp'ler, insan katılımı nedeniyle geleneksel olarak zaman alıcı olan hizmetleri de kolaylaştırabilir. Hayat sigortası gibi hizmetleri düşünün. Bir ödeme için haftalarca beklemek yerine, bir ölüm belgesi ibraz edilip doğrulandıktan sonra fonları anında serbest bırakmak için bir akıllı sözleşme programlanabilir.

Son yıllarda, dApp'lerin ilerlemesi, merkeziyetsiz finans (DeFi) sektörünün ortaya çıkmasına yol açmıştır. Bu terim, token takası, borç verme, borç alma ve sigorta dahil olmak üzere bir dizi eşler arası finansal hizmet sağlayan bir dApp ekosistemini ifade eder.

Bu otonom uygulamalar, herkesin etkili bir şekilde kendi bankası olmasını sağlar. İnsanlar kendi varlıklarını küresel bir trader ve borçlu havuzuna ödünç verebilir ve bunu yaparak faiz toplayabilir. Uniswap, Curve, Aave ve diğerleri dahil olmak üzere bu finansal hizmetler, otomatik akıllı sözleşmelerle yürütülür; bu da kullanıcıların taahhütlerini yerine getirmeleri için karşı taraflara herhangi bir güven duymalarına gerek kalmaz.

Bir DeFi kredisi almak için, kullanıcının belirli bir kripto cüzdanı adresine yeterli miktarda teminat yatırması gerekir. Bu fonlar tamamen akıllı sözleşme tarafından kontrol edilir ve borçlu kredi geri ödemelerinde temerrüde düşerse borç vereni anında geri öder.

Bu işlevsellik, borç veren için tam koruma ve güvence sağlar ve dünyanın herhangi bir yerindeki herkesle güvenle iş yapabilecekleri anlamına gelir. Borçlular için ise, kredi notuna veya kapsamlı belgelere ihtiyaç duymadan sermayeye erişim sağlayabilirler. Bu avantaj, aksi takdirde finansal hizmetlere erişimi olmayan gelişmekte olan ülkelerdeki bankacılık hizmetlerinden yararlanamayan vatandaşlar için hayati öneme sahiptir.

Merkeziyetsiz uygulamalar hakkında her şeyi öğrendiğinize göre, kripto yolculuğunuzda bir sonraki adımı atmaya hazır mısınız? Bugün Kraken'de merkeziyetsiz uygulama tokenleri satın almak için aşağıdaki düğmeye tıklayın!