Tezos nedir? (XTZ)

Tezos, 2014 yılında "kendi kendini değiştiren bir blok zinciri" olarak adlandırdığı şeyi yaratmak için yola çıktı.

Uygulaması karmaşık olsa da, özünde konsept basitti: Tezos, XTZ kripto para birimine sahip olan herkesin kurallarındaki olası değişiklikler hakkında oy kullanmasına izin verecek ve bir kez karar verildiğinde, yazılım değişikliklerin yapılmasını sağlamak için otomatik olarak güncellenecekti. 

Bu sistemi kullanarak Tezos, blok zincirinin çatallanma olasılığını azaltmayı, iki ayrı fiyatla iki ayrı kripto para birimi oluşturmayı hedefledi. 

Ancak, bir kripto para biriminin kendi yazılımı içinde kendini yükseltebileceği fikri, "blok zinciri yönetişimi" olarak adlandırılacak bir konuşmayı başlatarak daha geniş sonuçlar doğurdu. 

Tezos'un gelişi, blok zinciri taksonomisini değiştirecek, kripto varlıklarını "zincir dışı yönetişim" ve "zincir içi yönetişim" olmak üzere iki kampa ayıracaktı.

Sistemini çalıştırmak için Tezos kullanıcılarının, sahip oldukları XTZ'yi özel sözleşmelerde kilitlemeyi kabul ettikleri "baking" adı verilen bir süreç aracılığıyla oy kullanmalarına izin verildi. Kullanıcılar ya baker olabilir ya da protokollerden yeni basılmış XTZ kazanmak için XTZ'yi diğer baker'lara devredebilirlerdi. 

Bu yenilikçi tasarım sayesinde Tezos, 2017'de rekor düzeyde fon toplayabildi ve 2018'de canlı blok zincirini halka açtı. 

Tezos ekibinden daha düzenli güncellemeler için, ağ ve gelişen teknolojisi hakkında ipuçları ve eğitimler içeren Tezos Medium blogunu yer imlerine ekleyebilirsiniz. 

Tezos blok zinciri, 2014 yılında Arthur ve Kathleen Breitman çifti tarafından, Tezos'u geliştirmek için kurdukları Dynamic Ledger Solutions adlı bir startup aracılığıyla oluşturuldu.

Tezos ekibi, Temmuz 2017'de bir ilk coin arzı (ICO) düzenleyerek o dönemdeki en büyük ICO olan 232 milyon dolar (66.000 BTC ve 361.000 ETH) eşdeğeri fon topladı. ICO'nun ardından, protokolü başlatmak üzere İsviçre merkezli Tezos Vakfı kuruldu.

Vakıf ayrıca, ICO anlaşması uyarınca Tezos blok zincirine ait tüm fikri mülkiyet hakları da dahil olmak üzere Dynamic Ledger Solutions'ı satın almayı taahhüt etti.

Tezos blok zinciri, kripto para birimlerinde yaygın olan birçok özelliği etkinleştirir.

Geliştiriciler, yazılımını özel programlama mantığını (akıllı sözleşmeler) çalıştırmak ve ürün ve hizmetleri çoğaltmak için tasarlanmış yeni programlar (merkeziyetsiz uygulamalar) tasarlamak için kullanabilirler. 

Ancak, oylama özellikleri farklı bir tasarım gerektiriyordu.

Daha spesifik olarak, Tezos blok zinciri iki bölüme ayrılacaktı:

• Kabuk (Shell) – Kullanıcı oylamasına göre kendini değiştiren kod olup, aynı zamanda işlemleri ve idari operasyonları yorumlamaktan sorumludur
• Protokol (Protocol) – Kabuğa inceleme için teklif göndermekten sorumlu kod. 

Ağını senkronize tutmak için Tezos, klasik hisse ispatı (PoS) konsensüsünün sıvı hisse ispatı (LPoS) adı verilen bir varyasyonunu kullanır. 

Geleneksel PoS mekanizmalarına benzer şekilde, LPoS, ağı güvence altına almak, işlemleri doğrulamak ve yeni basılan XTZ'yi dağıtmak için Tezos yazılımını çalıştıran bilgisayarlar tarafından kullanılan bir algoritmadır.

Katılımcıların ("düğümlerin") yönetişime katılabilmeleri için, Tezos'un "baking" olarak adlandırdığı bir süreçte XTZ stake etmeleri gerekir. Bir baker olmak için bir düğümün 8.000 XTZ'ye (aynı zamanda bir roll olarak da adlandırılır) ihtiyacı vardır. 

Kullanıcılar ayrıca token'larını diğer baker'lara devredebilir, böylece diğer kullanıcılara oy tahsis ederek canlı blok zincirinde XTZ ödülleri kazanabilirler.

Baker'lar dürüstçe performans göstermeye teşvik edilir, çünkü kullanıcılar oy tercihlerine bağlı olarak XTZ'lerini delege ettikleri baker'lar arasında kolayca geçiş yapma esnekliğine sahiptir.

Baker'lar, önerilen kod değişiklikleri hakkında oy kullanarak blok zincirinin yönetişiminde yer alırlar. 
Oylama süreci, her biri yaklaşık 23 gün arayla ayrılmış dört farklı oylama döneminden oluşur.

• Teklif Dönemi – Herhangi bir baker, Tezos blok zincirini değiştirmek veya yükseltmek için bir teklif sunabilir. En çok oyu alan teklifler bir sonraki döneme geçer.
• Keşif Oylama Dönemi – Süper çoğunluğa (teklif lehine oyların %80'i) ulaşan teklifler bir sonraki döneme geçer.
• Test Dönemi – Teklif daha sonra, değişikliğin çalışıp çalışmadığını ve ağın benimsemesi için güvenli olup olmadığını doğrulamak üzere düzenlenmiş geçici bir test zincirine (48 saatlik çatallanma) taşınır. 
• Tanıtım Oylama Dönemi – Baker'lar, teklifin uygulanıp uygulanmayacağını belirlemek için oy kullanır. Oy lehine süper çoğunluğa ulaşırsa teklifler geçer. 

Baker'lar ayrıca tekliflerine faturalar da ekleyebilirler. Teklif, dört oylama döneminin tamamından sonra onaylanırsa, protokol faturada belirtilen miktarı basacak ve baker'a ödeyecektir. 

XTZ kripto para birimi, Tezos ağının sürdürülmesinde ve işletilmesinde önemli bir rol oynar ve tutma, harcama, gönderme veya baking için kullanılabilir. 

XTZ'ye sahip olarak ve baking yaparak, kullanıcılar ağ yükseltmeleri hakkında oy kullanma yeteneği kazanır ve her oy, baking yaptıkları XTZ kripto para birimi miktarıyla orantılıdır. 

Tezos, katılımcıları baking yaptıkları token sayısına göre XTZ ile ödüllendirir; baker'lar, XTZ'lerini delege edenlere ayrılan ödülün küçük bir yüzdesini alır.

Kullanıcılar, Tezos'u yenilikçi oylama özelliklerine dayanarak çekici bulabilirler. 

Tezos blok zinciri, merkeziyetsiz uygulamalar başlatmak isteyen geliştiriciler için de ilgi çekici olabilir. Bugüne kadar platform üzerinde çeşitli projeler inşa edilmiştir. Bazı örnekler arasında bitcoin'i tokenize etmeyi amaçlayan merkeziyetsiz bir finans uygulaması olan tzBTC ve merkeziyetsiz bir sigorta pazarı olan Tezsure bulunmaktadır.

Yatırımcılar, piyasanın bir gün katılımcıların kripto para birimini daha kolay kazanabileceği staking blok zincirlerini tercih edeceğine inanırlarsa, XTZ satın almayı ve portföylerine eklemeyi de düşünebilirler. 

Kraken, XTZ'lerini staking cüzdanlarımızdan birinde kilitlemek isteyen müşteriler için bir baker görevi görür. Kraken ile XTZ stake eden müşteriler, haftada iki kez ödenen %6 yıllık getiri alacaklardır. 

Kullanıcılar, Kraken ile staking hakkında daha fazla bilgiyi burada bulabilirler. 

Şimdi bir sonraki adımı atmaya ve biraz XTZ satın almaya hazırsınız!