Tezos (XTZ) Nedir?

Tezos, 2014 yılında "kendi kendini değiştiren blok zinciri" adını verdiği bir yapı oluşturmak üzere yola çıktı.

Uygulamada karmaşık olsa da, temelinde konsept basitti: Tezos, XTZ kripto para biriminin sahibi olan herkesin kendi kurallarındaki olası değişiklikler üzerinde oy kullanmasına izin verecek ve karar verildikten sonra yazılım, değişikliklerin yapılmasını sağlamak için otomatik olarak güncellenecekti. 

Bu sistemi kullanarak Tezos, blok zincirinin çatallanma olasılığını azaltmayı ve iki farklı fiyatla iki ayrı kripto para birimi oluşturmayı hedefledi. 

Ancak, bir kripto para biriminin kendi yazılımı içinde kendini yükseltebileceği fikri, "blok zinciri yönetişimi" olarak adlandırılacak bir tartışmayı başlatarak daha geniş sonuçlar doğurdu. 

Tezos'un gelişi, blok zinciri taksonomisini değiştirerek, kripto varlıkları "zincir dışı yönetişime" sahip olanlar ve "zincir üstü yönetişime" sahip olanlar olmak üzere iki kampa ayırdı.

Sisteminin çalışmasını sağlamak için Tezos kullanıcıları, sahip oldukları XTZ'yi özel sözleşmelerde kilitlemeyi kabul ettikleri "baking" adı verilen bir süreçle oy kullanmalarına izin verildi. Kullanıcılar, protokolünden yeni basılan XTZ kazanmak için ya baker olabilir ya da XTZ'yi diğer baker'lara devredebilirlerdi. 

Bu yeni tasarım sayesinde Tezos, 2017 yılında rekor düzeyde fon topladı ve 2018'de canlı blok zincirini halka açtı. 

Tezos ekibinden daha düzenli güncellemeler için, ağ ve gelişen teknolojisi hakkında ipuçları ve eğitimler içeren Tezos Medium blogunu yer imlerinize ekleyebilirsiniz. 

Tezos blok zinciri, Arthur ve Kathleen Breitman çifti tarafından 2014 yılında, Tezos'u geliştirmek için kurdukları Dynamic Ledger Solutions adlı girişim aracılığıyla oluşturuldu.

Tezos ekibi, Temmuz 2017'de bir ilk coin arzı (ICO) düzenleyerek o zamana kadarki en büyük ICO olan 232 milyon dolar (66.000 BTC ve 361.000 ETH) değerinde fon topladı. ICO'nun ardından, protokolü başlatmak üzere İsviçre merkezli Tezos Vakfı kuruldu.

Vakıf ayrıca, ICO anlaşması uyarınca, Tezos blok zincirine ait tüm fikri mülkiyet hakları dahil olmak üzere Dynamic Ledger Solutions'ı satın almayı taahhüt etti.

Tezos blok zinciri, kripto para birimleri için yaygın olan birçok özelliği etkinleştirir.

Geliştiriciler, yazılımını özel programlama mantığı (akıllı sözleşmeler) çalıştırmak ve ürün ve hizmetleri çoğaltmayı amaçlayan yeni programlar (merkeziyetsiz uygulamalar) tasarlamak için kullanabilirler. 

Ancak, oy kullanma özellikleri farklı bir tasarım gerektiriyordu.

Daha spesifik olarak, Tezos blok zinciri iki parçaya ayrılacaktı:

• Shell – Kullanıcı oylamasına göre kendi kendini değiştiren ve aynı zamanda işlemleri ve idari operasyonları yorumlamaktan sorumlu olan kod
• Protokol – İncelenmek üzere shell'e teklif göndermekten sorumlu olan kod. 

Ağını senkronize tutmak için Tezos, klasik proof-of-stake (PoS) konsensüsünün bir varyasyonu olan liquid proof-of-stake (LPoS) kullanır. 

Geleneksel PoS mekanizmalarına benzer şekilde, LPoS, Tezos yazılımını çalıştıran bilgisayarlar tarafından ağı güvence altına almak, işlemleri doğrulamak ve yeni basılan XTZ'yi dağıtmak için kullanılan bir algoritmadır.

Katılımcıların ("düğümler") yönetişime katılabilmeleri için Tezos'un "baking" adını verdiği bir süreçte XTZ stake etmeleri gerekir. Baker olmak için bir düğümün 8.000 XTZ'ye (aynı zamanda roll olarak da adlandırılır) ihtiyacı vardır. 

Kullanıcılar ayrıca token'larını diğer baker'lara devrederek, diğer kullanıcılara oy tahsis edebilir ve böylece canlı blok zincirinde XTZ ödülleri kazanabilirler.

Baker'lar dürüstçe hareket etmeye teşvik edilirler, çünkü kullanıcılar oy tercihlerine bağlı olarak XTZ'yi devrettikleri baker'lar arasında kolayca geçiş yapma esnekliğine sahiptir.

Bakers, önerilen kod değişikliklerini oylayarak blockchain yönetimine katılırlar. 
Oylama süreci, her biri yaklaşık 23 gün arayla ayrılmış dört farklı oylama döneminden oluşur.

• Öneri Dönemi – Herhangi bir baker, Tezos blockchain'ini değiştirmek veya yükseltmek için bir teklif sunabilir. En çok oyu alan teklifler bir sonraki döneme geçer.
• Keşif Oylama Dönemi – Süper çoğunluğa (teklif lehine oyların %80'i) ulaşan teklifler bir sonraki döneme geçer.
• Test Dönemi – Teklif daha sonra, değişikliğin işe yarayıp yaramadığını ve ağın benimsemesi için güvenli olup olmadığını doğrulamak amacıyla geçici bir test zincirine (48 saatlik çatallanma) geçer. 
• Tanıtım Oylama Dönemi – Bakers, teklifin uygulanıp uygulanmayacağını belirlemek için oy kullanırlar. Teklifler, lehte süper çoğunluğa ulaşırsa geçer. 

Bakers, tekliflerine faturalar da ekleyebilirler. Teklif, dört oylama döneminin tamamından sonra onaylanırsa, protokol faturada belirtilen miktarı basacak ve baker'a ödeyecektir. 

XTZ kripto para birimi, Tezos ağının sürdürülmesinde ve işletilmesinde önemli bir rol oynar ve tutmak, harcamak, göndermek veya baking yapmak için kullanılabilir. 

XTZ'ye sahip olarak ve baking yaparak kullanıcılar, her oylamanın baking yaptıkları XTZ kripto para birimi miktarıyla orantılı olmasıyla ağ yükseltmeleri üzerinde oy kullanma yeteneği kazanırlar. 

Tezos, katılımcıları baking yaptıkları token sayısına göre XTZ ile ödüllendirir; bakers ise XTZ'lerini delege edenlere ayrılan ödülün küçük bir yüzdesini alırlar.

Kullanıcılar, yeni oylama özelliklerine dayanarak Tezos'u çekici bulabilirler. 

Tezos blockchain'i, merkeziyetsiz uygulamalar başlatmak isteyen geliştiriciler için de ilgi çekici olabilir. Bugüne kadar platform üzerinde çeşitli projeler inşa edilmiştir. Bazı örnekler arasında Bitcoin'i tokenize etmeyi amaçlayan merkeziyetsiz bir finans uygulaması olan tzBTC ve merkeziyetsiz bir sigorta piyasası olan Tezsure bulunmaktadır.

Yatırımcılar, piyasanın bir gün katılımcıların kripto para birimini daha kolay kazanabileceği staking blockchain'lerini tercih edeceğine inanırlarsa XTZ satın alıp portföylerine ekleyebilirler. 

Kraken, XTZ'lerini staking cüzdanlarımızdan birine kilitlemek isteyen müşteriler için bir baker olarak hareket eder. Kraken ile XTZ stake eden müşteriler, haftada iki kez ödenen %6 yıllık getiri alacaklardır. 

Kullanıcılar, Kraken ile staking hakkında daha fazla bilgiyi burada bulabilirler. 

Şimdi bir sonraki adımı atmaya ve biraz XTZ satın almaya hazırsınız!