Metaverse nedir?

Yazan Kraken Learn team
10 dk.
26 Ekim 2023

Metaverse, bireylerin çevrimiçi bir dünyada gerçek dünya deneyimlerini kopyalayabildiği, kolektif olarak paylaşılan dijital bir ortamdır.

"Metaverse" terimi ilk olarak Neal Stephenson tarafından yazılan, 1990'ların başlarındaki bir bilim kurgu romanı olan Snow Crash'te ortaya çıkmıştır.

Roman, oyuncuların distopik gerçekliklerinin kasvetinden kaçmak için 3 boyutlu avatarlar aracılığıyla birbirleriyle etkileşime girdiği dijital bir dünyadan bahsediyordu. Sanal kaçışın bu konsepti, Snow Crash'in yayınlanmasından bu yana inanılmaz derecede popülerliğini kanıtlamıştır. Bugün, bu terim fütüristik fantezinin ve diğer bilim kurgu medya türlerinin vazgeçilmez bir parçasıdır.

Normal video oyunlarının aksine, Stephenson metaverse'i tüm sanal deneyimler ve etkileşimler için tek bir ortak alan olarak tanımlamıştır. İnsanlar bu dünyaya sürükleyici başlıklar kullanarak bağlanıyordu — günümüzde hala sanal gerçeklikle eş anlamlı olan bir teknoloji.

Stephenson'ın romanını yazmasından otuz yıl sonra, metaverse ham bir bilim kurgu konseptinden teknolojik bir gerçeğe dönüşmüştür.

Decentraland (MANA) ve The Sandbox (SAND) gibi birçok proje zaten kendi bağımsız metaverse dünyalarını geliştirmiştir.

Atari, Microsoft ve Meta (eski adıyla Facebook) gibi büyük teknoloji şirketleri bile bu yeni alana yoğun bir şekilde yatırım yapmaktadır.

Bu mevcut sanal dünyalardan bazıları birlikte çalışabilir olsa da, henüz tek bir birleştirici metaverse mevcut değildir.

Metaverse deneyimlerinin faydaları

Metaverse dünyaları, kullanıcıları için yeni eğlence, eğitim, sosyalleşme ve iş fırsatları gibi birçok fayda sunar.

Kullanıcılar, avatarlar oluştururken, başkalarıyla etkileşim kurarken, yeni beceriler öğrenirken ve sınırlar ötesinde iş birliği yaparken farklı metaverse ortamlarını keşfedebilirler. Metaverse dünyaları ayrıca sanal sanat galerileri, müzik konserleri veya sanal alışveriş gibi benzersiz hizmetlere erişmelerine de yardımcı olabilir.

Değiştirilemez tokenlar (NFT'ler), metaverse'ün ayrılmaz bir parçası haline gelmiştir. Bu dijital dünyaların üzerine kurulduğu hizmetlerin, ürünlerin, yapıların ve oyun içi karakterlerin sahipliğini temsil etmeye yardımcı olurlar.

Daha fazla şirket bu yeni alana adım attıkça, metaverse dünyaları arasında gerçek dünya hizmetlerinin daha fazla entegrasyonunu görebiliriz. Örneğin, 3 boyutlu bir sanal alışveriş merkezinden gerçek kıyafetler satın almak veya en yeni tema parkı gezintilerini oturma odanızdan deneyimlemek mümkün hale gelebilir.

Metaverse'in tarihi

İnternet öncesi gelişim

İnternet geniş çapta erişilebilir hale gelmeden önce, VR arcade makineleri kullanılarak metaverse benzeri sanal dünyalar yaratmaya yönelik bazı erken girişimler vardı. Bunun bir örneği, 1990'ların başlarında birçok arcade'de kullanıcıların keyif aldığı Sega VR-1 hareket simülatörüydü.

Sony, 1993 yılında Visitron ve Glasstron ile VR başlıkları üzerinde erken deneylere başladı. Bir yorumcuya göre, bu cihazlar "4 fit uzaktan 33 inçlik bir televizyon izlemeyi" simüle ediyordu.

Ancak, o zamanki donanım ve yazılım sınırlamaları nedeniyle, bu cihazlardan hiçbiri anlamlı bir şekilde ilgi görmedi.

İnternet'in yükselişi

İnternet, daha fazla insanın çevrimiçi bağlantı kurmasını ve iletişim kurmasını sağlarken, çeşitli çevrimiçi platformların ve toplulukların geliştirilmesini de kolaylaştırmıştır.

İlk internet tabanlı sanal dünyalara örnek olarak The Palace (1995), Active Worlds (1995) ve Habbo Hotel (2000) verilebilir.

Bu dünyalar, World of Warcraft gibi devasa çok oyunculu oyunlara ve ardından Roblox, Fortnite ve PlayerUnknown's Battlegrounds (PUBG) gibi geniş oyunlara dönüştü. Bu oyunlar, oyuncuyu aksiyonun merkezine yerleştiren bir 3 boyutlu görüntüleme sistemi dışında, gerçekten sürükleyici bir dünya yaratmak için gereken her şeye sahiptir.

Sanal gerçekliğin yükselişi

Sanal gerçeklik teknolojisi 2010'ların sonlarında önemli ölçüde gelişti. Oculus Rift, HTC Vive ve PlayStation VR gibi cihazlar giderek daha uygun fiyatlı ve erişilebilir hale geldi.

Bu VR cihazları geliştikçe, kullanıcıların daha sürükleyici ve gerçekçi sanal ortamlar deneyimlemesine olanak tanıdılar. Bu gelişmeler aynı zamanda metaverse platformları oluşturmaya yönelik daha fazla ilgi ve yatırım başlattı.

Bu cihazlar, arcade oyunlardaki seleflerinden önemli ölçüde daha güçlü olsa da, birbirleriyle birlikte çalışabilirlikten hala yoksundur.

Bu kısıtlayıcı faktör, tıpkı Xbox veya PlayStation ekosistemleri arasında seçim yapmak gibi, oyuncuları seçtikleri cihazlar tarafından desteklenen belirli oyunlar ve deneyimler arasında seçim yapmaya zorlar.

Blockchain teknolojisi ve NFT'ler

Son on yılda blockchain teknolojisindeki ilerleme, metaverse oyuncularına oyun içi varlıkları takas etmeleri ve doğrulanabilir şekilde sahiplenmeleri için yeni fırsatlar yarattı.

Ethereum (ETH) ve Solana (SOL) gibi blockchain'lerde depolanan bir kripto varlık türü olan Non-fungible token'lar (NFT'ler) bunu mümkün kılar.

Bir NFT, dijital bir sahiplik sertifikası gibi işlev görür. Bu sahipliği doğrulamak için tek bir kişiye veya şirkete güvenmeye gerek kalmadan, bireyler NFT'leri kullanarak bu sahipliği kendileri bağımsız olarak doğrulayabilirler. 

Hiç kimse NFT'leri bozamaz, yok edemez veya sansürleyemez; hatta onları yapan kişi bile. NFT'ler sayesinde, oyuncular oyun içi başarılarının sahipliğini alabilir ve video oyunlarının sunduğu dijital ekonomilerin olanaklarını genişletebilirler.

Metaverse'e NFT'lerin eklenmesi, esasen tamamen yeni bir oyun ekonomisi yarattı.

Bu ekonomi, oyuncuların sahipliği doğrulamak için üçüncü bir tarafa bağımlı olmadan moda, silah, araç ve diğer oyun içi öğeleri satın almalarına ve sahip olmalarına olanak tanır.

İlk metaverse yenilikleri

Sanal dünyalar, VR donanımına paralel olarak gelişti. Metaverse'in temellerini atan ilk ortamların bazılarını inceleyelim.

Second Life

Birçok kişi Second Life'ı en eski ve en etkili metaverse platformlarından biri olarak görmektedir. Linden Lab tarafından 2003 yılında piyasaya sürülen oyun, ilk sürükleyici sosyal ortamlardan biriydi. Aksiyon odaklı oynanıştan ziyade oyuncular arası etkileşimlere odaklanması sayesinde bir takipçi kitlesi oluşturdu.

Second Life, oyuncuların gerçek dünyadaki yaşamın birçok yönünü kopyalamasına izin verdi. Kendi avatarlarını oluşturup özelleştirebilir, bunları sanal dünyaları keşfetmek ve inşa etmek için kullanabilirlerdi. Oyuncular ayrıca diğer kullanıcılarla sosyalleşebilir ve ticaret yapabilirlerdi. Oyuncular farklı aktivitelere ve etkinliklere katılabilir, hatta sanal dünyada herhangi bir arazi parçasını kiralayabilir veya sahip olabilirlerdi. Second Life, dijital sahiplik fikrini popülerleştiren ilk ortamlardan biriydi.

World of Warcraft

World of Warcraft (WoW), Blizzard Entertainment tarafından 2004 yılında piyasaya sürülen, devasa çok oyunculu çevrimiçi rol yapma oyunudur (MMORPG). Azeroth adlı bir fantezi dünyasında geçmektedir. Oyuncular farklı ırklar ve sınıflar arasından seçim yapabilir, görevleri tamamlayabilir, gruplara katılabilir, düşmanlarla savaşabilir ve diğer oyuncularla etkileşim kurabilirler.

World of Warcraft, Elder Scrolls Online (ESO) gibi sürükleyici bir fantezi oyunu da dahil olmak üzere diğer devasa çok oyunculu oyunlara ilham vermiştir.

Diğer erken platformlar

  • IMVU: Sosyal etkileşim için tasarlanmış bir 3D gerçek hayat simülatörü. İnsanlar, oyuncu tarafından kontrol edilen avatarları kullanarak sohbet eder ve birbirleriyle bağlantı kurar.
  • Roblox: Oyuncuların diğerleriyle buluşabildiği, kullanıcı tarafından oluşturulan deneyimler yaratıp bunlarla etkileşim kurabildiği devasa bir metaverse. 2022'nin sonunda Roblox, 56 milyondan fazla günlük aktif kullanıcıya ulaştı.
  • Minecraft: Minecraft, dünyanın en çok satan video oyunlarından biridir. Oyuncular, istedikleri her türlü yapıyı inşa edebilecekleri, tamamen özelleştirilebilir bir 3D blok dünyasıyla etkileşim kurarlar. Oyun ayrıca, oyuncuların yiyecek ve kaynak kazanması, barınaklar inşa etmesi ve saldırganları savuşturması gereken bir hayatta kalma moduna da sahiptir.
  • Fortnite: Fortnite, Roblox ve Minecraft gibi oyunların yaratım mekaniklerini üçüncü şahıs nişancı tarzı bir oyunla birleştirir. Hem tekli hem de işbirliğine dayalı görevler ve savaşlar sunan çeşitli oyun modları bulunmaktadır.

Metaverse'in geleceği

Dünya hâlâ önde gelen bir metaverse oyun deneyimini bekliyor.

Konsol tabanlı video oyunları milyonlarca günlük kullanıcıyla sektöre hâkim olmaya devam ederken, birçok başlık tabanlı oyun henüz aynı şöhreti yakalayamadı. Birçoğu, önümüzdeki on yıl içinde tüm bunların önemli ölçüde değişebileceğini tahmin ediyor.

Metaverse'in potansiyeli

Öncelikle metaverse, bir sosyal merkez haline gelebilir ve fiziksel sınırları ve kısıtlamaları aşan yeni etkileşim biçimlerini mümkün kılabilir.

Tıpkı internet gibi, metaverse'deki insanlar da dünyadaki herkesle buluşabilir, sohbet edebilir, işbirliği yapabilir ve her şeyi yaratabilirler. Metaverse dünyalarının sürükleyici kalitesi, günümüzün web'inin büyük bir kısmında yalnızca metin tabanlı forumlarda sunulanlardan çok daha gerçekçi iletişim modları da sunacaktır.

Metaverse ayrıca ortak ilgi alanlarını ve değerleri paylaşan kullanıcılar arasında bir topluluk ve aidiyet duygusu da geliştirebilir. Kripto endüstrisindeki NFT topluluklarının yaygınlaşması bunun harika bir örneğidir. İkonik NFT koleksiyonları etrafında, dijital sanat eserlerine olan karşılıklı takdirleriyle birleşmiş devasa çevrimiçi gruplar oluşmuştur.

Eğitim ve eğlence

Metaverse, geleneksel yöntemlere göre daha ilgi çekici, etkileşimli ve kişiselleştirilmiş yeni eğitim ve eğlence fırsatları sunabilir.

Öğrenciler metaverse'i gerçekçi simülasyon ve ortamlarda uzmanlardan ve akranlarından öğrenmek için kullanabilirler. Birçoğu, bu zenginleştirilmiş öğrenme ortamının, standart sınıf derslerinin sunamayacağı bir şekilde bilgi anlama ve akılda tutma yeteneklerini artırabileceğini düşünüyor.

Benzer şekilde tüketiciler de metaverse'i oyunlar, konserler, filmler ve sanat gibi tercihlerine ve beğenilerine uygun farklı eğlence biçimlerine erişmek için kullanabilirler.

İş uygulamaları

Metaverse, yeni çalışma, pazarlama, satış ve inovasyon yolları sağlayarak çeşitli endüstrileri ve sektörleri dönüştürebilir.

İşletmeler, çalışanları ve ortakları arasında üretkenliği, işbirliğini, iletişimi ve yaratıcılığı artırmak için metaverse'i kullanabilirler.

Ayrıca metaverse'i yeni müşterilere ulaşmak, ürünlerini veya hizmetlerini sergilemek ve benzersiz marka deneyimleri oluşturmak için de kullanabilirler.

Metaverse'in zorlukları

Güvenlik

Metaverse, kullanıcılar için potansiyel siber saldırılara, hacklemeye, dolandırıcılığa, kimlik hırsızlığına, tacize ve kötü niyetli aktörler tarafından manipülasyona maruz kalma dahil önemli güvenlik sorunları taşır.

Metaverse'te kullanıcı verilerini, gizliliğini ve güvenliğini korumak, sağlam şifreleme, kimlik doğrulama ve denetleme sistemlerinin yanı sıra etik standartlar ve düzenlemeler gerektirir. NFT'ler, kullanıcıların birden fazla metaverse'de öğelerin mülkiyetini sürdürmelerine olanak tanıyacak; bu da bu dijital ürünlere yeni bir fayda sağlayacak bir olasılıktır.

Düzenleme

Metaverse, birden fazla yargı alanını ve paydaşı içeren karmaşık hukuki ve düzenleyici sorunları beraberinde getirir.

Örneğin, metaverse'deki içerik, varlıklar ve fikri mülkiyet kime aittir ve kim tarafından kontrol edilir? Anlaşmazlıklar ve çatışmalar nasıl çözülür? Kullanıcıların, platformların ve devletlerin hakları ve sorumlulukları nelerdir? Vergiler ve ücretler nasıl toplanır ve dağıtılır?

Bu sorular, inovasyon, rekabet, erişilebilirlik, hesap verebilirlik ve adalet arasında denge kuran açık ve tutarlı kural ve politikalar gerektirir.

Gizlilik

Metaverse, nasıl geliştirildiğine ve kim tarafından geliştirildiğine bağlı olarak önemli kullanıcı gizliliği sorunları sunabilir.

Özel şirketler, biyometrik veriler, davranışsal modeller, tercihler, ilgi alanları, ilişkiler ve işlemler dahil olmak üzere oyuncularının verilerini onların rızası veya bilgisi olmadan izlemeyi tercih edebilir.

Bu bilgiler, hedeflenmiş reklamcılık, kişiselleştirme ve analitik amaçlarla üçüncü taraflara erişilebilir hale gelebilir.

Metaverse neden önemlidir?

Metaverse kavramı düzenli ve dramatik bir şekilde değişmeye devam etmektedir.

Piyasaya yeni teknolojiler girdikçe, metaverse oyunları ve dünyaları en son yeniliklere ayak uydurmak için genişlemektedir. NFT'lerin yükselişiyle “modern” metaverse'in ilk dalgası ortaya çıkmıştır.

Metaverse'in sunmayı hedeflediği deneyimler, bireylerin bağlantı kurma ve işlem yapma biçimini dönüştürme potansiyeline sahiptir.

Bu ortamlar ve sundukları deneyimler gelişmeye devam ettikçe, Metaverse'in önümüzdeki onlarca yıl boyunca başkalarıyla etkileşim kurma biçimimizde önemli bir rol oynaması muhtemeldir.

Kraken ile metaverse'te başlayın

Kraken, metaverse destekli ekonomiye katılmanızı kolaylaştırır.

İster metaverse'te kullanmadan önce kripto varlıkları satın almak, ister metaverse'ten elde ettiğiniz kripto varlıklarınızı nakde çevirmek isteyin, Kraken bunu kolaylaştırır.

Kraken, piyasadaki en popüler metaverse kripto para birimlerinde alım satım olanağı sunar. Bugün bir hesap açarak başlayın.