Blok zinciri gaz ücreti nedir?

Gas ücreti, belirli blok zinciri protokolü kullanıcılarının blok zincirinde bir fonksiyon gerçekleştirmek istediklerinde ağ doğrulayıcılarına ödedikleri maliyet için yaygın olarak kullanılan bir terimdir.

Gas, ağ doğrulayıcıları için işlemleri doğru bir şekilde kaydetmeleri ve protokolün sürdürülmesinde dürüst davranmaları adına bir teşvik görevi görür.

Ethereum ve Polygon “gas ücretleri” terimini kullanırken, Solana ve Bitcoin gibi diğer blok zincirleri “işlem ücretleri” terimini kullanır. “Gas” terimi, ücretin bir aracın çalışmasını sağlayan yakıta benzerliğinden gelir.

Gas ücretleri genellikle blok zinciri kullanıcıları için sürpriz olabilir. İşlemlerin doğrudan blok zincirinde gerçekleştiği gözetimsiz hizmetlerde, gas ücretleri bir dakikadan diğerine son derece tahmin edilemez olabilir. Kraken NFT gibi gözetimli bir platformda ise işlemler blok zinciri ağı dışında gerçekleşir ve NFT platformda kaldığı sürece tahmin edilemez gas ücretleri ortadan kalkar.

Doğrudan bir blok zincirinde gerçekleştirilen herhangi bir aktivite, bir akıllı sözleşmeyi yürütmekten bir non-fungible token (NFT) satın almaya kadar, işlenmek ve tamamlanmak için hesaplama gücü gerektirir.

Blok zinciri işlemlerini doğrulamak için özel bir bilgisayar programı çalıştıran dağıtılmış bir birey grubu olan ağ doğrulayıcıları, bu hesaplama gücünü sağlar. Doğrulayıcılar, bir blok zinciri ağının güvenliğini ve doğruluğunu sağlamak için çalışırken kendi ekipmanlarını satın alır, çalıştırır ve bakımını yaparlar. 

Gas ücretleri, blok zinciri ağı hizmetine ihtiyaç duyanlardan, bu hizmeti yürütmek için gereken hesaplama gücünü sağlayanlara değer aktararak önemli bir rol oynar. Gas ücretleri, doğrulayıcıları işlemleri doğru bir şekilde işlemeye ve blok zinciri defterinin güvenliğini sürdürmeye teşvik eder.

Ethereum gibi iş ispatı (PoW) blok zincirlerinde, gas ücretleri son kullanıcılar tarafından işlemlerini doğrulamak için madencilere ödenir. Madenciler, hash adı verilen rastgele kodlar üretmek için uzmanlaşmış bilgisayar ekipmanları kullanarak rekabet ederler. “Hedef hash” ile karşılaştırıldığında aynı sayıda sıfır (veya daha fazla) ile başlayan bir kriptografik hash'i rastgele üretebilen ilk madenci kazanan ilan edilir.

Başarılı madenci daha sonra yeni bloğu bekleyen işlemlerle doldurabilir. Bu, madenciye blok ödülünden dağıtılan yeni oluşturulan kripto para birimini ve bu işlemlere ekli tüm ücretleri kazandırır.

Gas ücretleri, Ethereum'un bir sonraki evrimi olan Ethereum 2.0 gibi hisse ispatı (PoS) konsensüs mekanizmasını kullanan blok zinciri protokollerinde de önemlidir. Bu blok zincirlerinde, gas ücretleri yeni işlemleri doğrulamak üzere seçilmek için önce ağa belirli bir miktar kripto para birimi taahhüt eden doğrulayıcıları ödüllendirir. 

Daha fazla coin kilitleyenler daha fazla doğrulayıcı çalıştırabilir, bu da onları daha az coin taahhüt edenlere göre yeni işlemleri doğrulamak üzere seçilme olasılıklarını artırır. Ancak, protokol düzeyindeki bazı programatik rastgelelik bunun garanti edilmediği anlamına gelir ve daha az coine sahip doğrulayıcılar hala işlemleri doğrulamak ve blok ödülünü kazanmak için seçilebilir.

Konsensüs algoritmasından bağımsız olarak, bir blok zinciri ağında işlemleri doğrulamak ücretsiz değildir. Maliyetler, uzmanlaşmış bilgisayar ekipmanını ve bu ekipman tarafından tüketilen elektriği, ayrıca bu makineleri çalıştıran doğrulayıcılar tarafından kilitlenen finansal payı içerir. 

Yeni hisse ispatı tabanlı Ethereum 2.0 blok zincirinde doğrulayıcı olmak için bireylerin en az 32 ETH stake etmesi gerekir. 

Ağ tarafından belirlenen kuralların dışında hareket eden PoS doğrulayıcıları için de cezalar uygulanabilir. Yaygın olarak "slashing" olarak bilinen bu uygulama, kötü niyetli aktörleri caydırmak için tasarlanmıştır ve bir doğrulayıcının payının kısmen veya tamamen müsadere edilmesiyle sonuçlanabilir. Kötü niyetli davranışların aşırı durumlarda, doğrulayıcılar bir ağdan tamamen çıkarılabilir.

Slashing cezalarının ayrıntıları blok zincirler arasında farklılık gösterir ve protokolün kuralları dahilinde tanımlanır.

Dürüst doğrulayıcıları teşviklerle ödüllendirerek ve dürüst olmayan aktörleri cezalandırarak, blok zinciri ağları bilgilerinin bütünlüğünü etkili ve özerk bir şekilde sürdürmek için oyun teorisinden yararlanır. Bu, blok zincirlerinin aracı kurumlara ihtiyaç duymadan kayıtları özerk olarak güvence altına almak için önceden tanımlanmış kuralları kullanmasına olanak tanır.

Gas ücretleri, arz ve talep gibi temel ekonomik kavramlara dayanır. 

Bir blok zinciri durumunda, arz ağdaki doğrulayıcıların toplam hesaplama gücü, talep ise ağ kullanıcılarının gönderdiği işlemleri yürütmek için gereken toplam hesaplama gücüdür. 

Araba örneğine dönecek olursak, arz bir benzin istasyonunun depolarında depolanan benzin miktarı, talep ise istasyonun müşterilerinin satın almak istediği benzin miktarıdır. Gas fiyatı, ağ doğrulayıcıları/madencileri için karları maksimize etmek amacıyla belirlenir ve gas için daha fazla ödemeye istekli kullanıcıların işlemleri daha erken işlenebilir.

Gas ücretleri genellikle mevcut ağ talebine göre gerçek zamanlı olarak güncellenir. İhtiyaçlarına ve imkanlarına bağlı olarak, kullanıcılar daha hızlı ama daha pahalı bir gerçekleştirme ile daha yavaş ama daha ucuz bir gerçekleştirme arasında seçim yapmak için ücret tekliflerini manuel olarak ayarlayabilirler. 

Ethereum'un Ağustos 2021'deki Londra Yükseltmesinden önce, gas iki faktöre göre hesaplanıyordu:

• Gas fiyatı: Bir kullanıcının her bir gas birimi için ödemeyi seçtiği fiyat. Bunu, her bir yakıt birimi için ödemeye razı olduğunuz fiyatı belirlemek olarak düşünebilirsiniz.
   
• Gas limiti: Bu, kullanıcı tarafından belirlenir ve belirli bir işlevi gerçekleştirmek için kullanılabilecek maksimum gas miktarını belirler. Bunu, bir sürücünün satın almaya istekli olduğu maksimum galon yakıt sayısı olarak düşünebilirsiniz.

Bu iki bileşeni birbiriyle çarparak, Gas fiyatı x Gas limiti, bir kullanıcının bir işlemi gerçekleştirmek için ödeyebileceği maksimum gas ücretini oluşturuyordu. 

Gas ücretlerini daha öngörülebilir hale getirmeyi amaçlayan EIP-1559'un tanıtılmasından sonra, gas ücretleri yeni bir formüle göre hesaplanmaktadır: 

Gas limiti x (Temel Ücret + Öncelik Ücreti (Bahşiş)). 

Kullanıcıların gas ücretlerinin maliyetini belirlemesi yerine, Ethereum ağı artık kullanıcı talebine bağlı olarak blok başına otomatik olarak ayarlanan bir temel ücret uygularken, aynı zamanda bir kullanıcının işlemlerinin işlenmesi için ödemesi gereken mümkün olan en düşük fiyatı da belirlemektedir.

Bir gas ücreti ödendikten sonra, temel ücret miktarı ETH dolaşımdan kalıcı olarak kaldırılır (yakılır). Güncelleme ayrıca kullanıcıların işlemlerinin daha hızlı işlenmesi için takdirlerine bağlı olarak doğrulayıcılara bahşiş (öncelik ücreti ekle) vermesine olanak tanır.

Bir kullanıcının gas limitini çok yüksek ayarladığı bir senaryoda, ağ işlemi işlendikten sonra farkı otomatik olarak iade edecektir.

Ethereum'un gas ücretleri, Ethereum blok zincirine özgü ETH kripto para biriminin küçük birimleri halinde ödenir. Bu daha küçük ETH birimlerine GWEI denir; bir GWEI bir milyarda biri ETH'ye (veya 0,000000001 ETH) eşittir. 

Etherscan'in Ethereum gas takipçisi gibi çevrimiçi araçlar, kullanıcıların belirli bir işlem için ne kadar ödeme yapmaları gerekebileceğini görmek için ortalama Ethereum gas fiyatlarını istedikleri zaman kontrol etmelerini sağlar.

Ethereum'da işlemleri işlemek için genellikle minimum 21.000 GWEI gas limiti gereklidir. Bu miktarın altında (veya hesaplamayı gerçekleştirmek için gereken belirtilen minimum miktarın) teklif vermek, işlemin başarısız olmasına neden olur, ancak ağ doğrulayıcısı ücreti yine de alacaktır.

Gas ücretleri, birçok blok zinciri kullanıcısı için, özellikle de NFT koleksiyoncuları için önemli bir giriş engeli oluşturmuştur. 

Kraken NFT kullanıcıları, NFT'leri platforma taşırken veya platformdan çekerken yalnızca gas ücreti öderler. Kraken NFT üzerinde gerçekleştirilen alım satım işlemleri, ister satın alma ister satma olsun, öngörülemeyen bir gas ücretine tabi değildir.

Gas ücretlerini ortadan kaldırmak, NFT alım satımındaki stresi ortadan kaldırır; bu da beklenmedik maliyetler konusunda endişelenmeden hayalinizdeki koleksiyonu oluşturabileceğiniz anlamına gelir.

Sıfır gas ücretiyle NFT koleksiyonunuzu — Kraken NFT pazaryerinde — keşfedin, yönetin ve güvence altına alın.

Kullanıcılar daha fazla işlem gönderdikçe bir ağ tıkanır. Doğrulayıcıların işleyeceği daha fazla işlem olduğunda maliyetler artma eğilimindedir. 

Tersi de doğrudur: Blok zinciri hizmetlerine olan talep yavaşladığında veya mevcut doğrulayıcı sayısı arttığında, ortalama gas fiyatı düşme eğilimindedir.

CryptoKitties, Stoner Cats ve Yuga Labs’ın Otherside için Otherdeed gibi NFT tabanlı projelere olan talep, geçmişte Ethereum ağındaki gas fiyatını aşırı seviyelere çıkarmıştır. Bu çılgınlıklar sırasında, gas maliyeti 10.000 $'ı aşmış ve NFT'lerin kendi maliyetlerini çok geride bırakmıştır.

Ek olarak, ağ etkinliğindeki bu artışlar, ağdaki diğer uygulama türlerinde (DeFi, oyna-kazan ve daha fazlası) işlem çözümlemesinde önemli gecikmelere neden olmuş, birçok kişinin işlemlerinin hiç işleme alınıp alınmayacağını sorgulamasına yol açmıştır.