Ethereum, 2013 yılında oluşturulmuş merkeziyetsiz, açık kaynaklı bir blockchain platformudur. Temelde dijital ödemeleri kolaylaştıran Bitcoin'in aksine, Ethereum geliştiricilerin kendi merkeziyetsiz uygulamalarını (dApps) oluşturmasına olanak tanır.
İnsanlar bu uygulamaları finansal uygulamalar, oyun, tedarik zinciri yönetimi ve daha fazlası dahil olmak üzere çeşitli amaçlarla kullanabilirler.
Bu uygulamaların temelinde akıllı sözleşmeler yatmaktadır. Bunlar, alıcı ve satıcı arasındaki anlaşma koşullarının doğrudan kod satırlarına yazıldığı kendi kendine çalışan programlardır. Ethereum, sektöre akıllı sözleşme işlevselliğini tanıtan ilk projeydi.
Ethereum, merkeziyetsiz ağdaki akıllı sözleşmeleri ve işlemleri güçlendirmek için kullanılan Ether (ETH) adlı kendi yerel kripto para birimiyle çalışır. Ether, şu anda piyasa değeri (market cap) açısından dünyanın en büyük ikinci kripto para birimidir.
Ether, kripto para borsalarında alınıp satılabilir ve birçok kişi tarafından Bitcoin'e benzer şekilde bir değer deposu olarak kullanılır.
Ethereum blockchain kullanıcıları, eylemlerini tamamlamak ve işlemleri doğrulamak için gas ücretleri olarak bilinen ağ ücretlerini ödemek zorundadır. Ethereum bu ücretleri ETH cinsinden belirler.
Ethereum'u kim yarattı?
Rus-Kanadalı programcı Vitalik Buterin, Ethereum'u yarattı. Buterin, en sevdiği World of Warcraft karakterinin güçleri oyun geliştiricileri tarafından zayıflatıldığında (“nerflendiğinde”) henüz 19 yaşındaydı ve merkezi aracıların gücünü o zaman anladı.
Buterin, geliştiricilerin dijital para birimleri ve kripto piyasalarıyla etkileşime girebilecek uygulamalar oluşturmasına olanak tanıyacak merkeziyetsiz bir dijital ağ tasarladı. Ethereum'u yaratmadan önce Buterin, kripto alanındaki en eski Bitcoin yayınlarından biri olan Bitcoin Magazine—in kurucularından biriydi.
Buterin, 2014 yılında Ethereum beyaz kitabını yayımladı ve projeyi 2015 yılında başlattı. 30 Temmuz 2015'te Ethereum genesis bloğunu bastı.
Buterin'in Ethereum vizyonu hızla ilgi gördü ve kısa süre sonra blockchain teknolojisine olan tutkusunu paylaşan diğer kurucu ortaklar da projeye katıldı. Bu kurucu ortaklar arasında Gavin Wood, Joseph Lubin, Anthony Di Iorio ve Charles Hoskinson yer alıyordu.
Ekip üyeleri kısa süre sonra Ethereum Vakfı'nı kurdu. Ethereum Vakfı, Ethereum platformunun ve ekosisteminin gelişimini ve büyümesini desteklemeyi amaçlayan kar amacı gütmeyen bir kuruluştur. Ethereum blockchain'inin geliştirilmesi için finansman, kaynak ve destek sağlar ve temel Ethereum yazılımının gelişimini denetler.
Diğer Ethereum kurucu ortakları arasında Jeffrey Wilcke, Amir Chetrit ve Mihai Alisie bulunmaktadır.
Bugüne kadar, sekiz orijinal Ethereum kurucu ortağından yalnızca Buterin projede kalmıştır.
Ethereum nasıl çalışır?
Konsensüs mekanizması
Ethereum, 2010'ların başında ortaya çıkan diğer birçok kripto projesi gibi İş Kanıtı (Proof-of-Work - PoW) konsensüs mekanizmasını kullandı. İlk olarak Bitcoin tarafından popüler hale getirilen PoW, madencilerin yeni bloklar önerme hakkını kazanmak için bilgisayar ekipmanı kullanarak birbirleriyle rekabet etmesini içerir.
Ancak, PoW konsensüsü eleştirenler, bu tür bir sistemin iki sınırlaması olduğunu savunmaktadır. Biri ölçeklenebilirlik, diğeri ise enerji verimliliğidir.
2022'de, büyük bir teknik revizyonun parçası olarak, Ethereum'un blockchain'i İş Kanıtı'ndan (Proof-of-Work) Hisse Kanıtı (Proof-of-Stake - PoS) konsensüs mekanizmasına geçti. The Merge olarak bilinen bu yükseltme, Ethereum'un ölçeklenebilirliğini ve işlem hacmini artırmayı, aynı zamanda ücretleri önemli ölçüde düşürmeye ve karbon ayak izini azaltmaya yardımcı olmayı amaçladı.
Bir PoS sisteminde, işlemleri doğrulamaya katılan doğrulayıcılar, bir staking akıllı sözleşmesine belirli miktarda kripto para birimi yatırmak ve sahip olmak zorundadır. Yatıracakları veya “stake edecekleri” kripto para birimi, desteklemek istedikleri temel blockchain'e bağlıdır.
Blockchain protokolü, geçerli bilgileri depolamada finansal bir çıkarları olduğu için doğrulayıcıları ağın en iyi çıkarları doğrultusunda hareket etmeye teşvik eder.
Ethereum'da Staking
Ethereum'un PoS sisteminde, doğrulayıcıların ağa katılmak için minimum 32 ETH tutmaları gerekir. Bu doğrulayıcılar, ETH'lerini bir stake olarak taahhüt etmelidirler; kötü niyetli hareket ederlerse bu stake'i kaybedebilirler. Doğrulayıcılar daha sonra yarı rastgele olarak yeni bloklar oluşturmak ve işlemleri doğrulamak üzere seçilir ve bu sayede ödüller kazanırlar.
Ethereum staking ödülleri, herhangi bir zamanda aktif staker sayısına bağlı olarak dalgalanır. Staker sayısı ne kadar fazlaysa ödüller o kadar düşük, tersi durumda ise o kadar yüksek olur.
32 ETH alacak gücü olmayanlar için, çok daha düşük gereksinimlerle dolaylı olarak stake yapmanızı sağlayan likit staking protokolleri mevcuttur; iki önde gelen örnek ise Lido Finance ve Rocket Pool'dur.
Ethereum Sanal Makinesi (EVM)
Akıllı sözleşmeler, Ethereum blockchain'inin ayrılmaz bir parçasıdır. Ethereum Sanal Makinesi (EVM), bu özel sözleşme türlerini yürütmekten sorumludur.
EVM, sandboxed (korumalı alan) bir ortamdır; bu, EVM üzerinde yürütülen kodun ağın geri kalanından ayrı olduğu anlamına gelir. Bu, EVM üzerinde çalışan kodun diğer uygulamalara veya ağın kendisine müdahale edememesini sağlamaya yardımcı olur. EVM ayrıca ağdaki her düğümün aynı kodu yürütmesini sağlayarak ağın güvenilir ve güvenli kalmasını garanti eder.—
EVM'nin temel özelliklerinden biri, karmaşık hesaplamaları işleme yeteneğidir. Bu yetenek, onu her türlü dApp oluşturan geliştiriciler için güçlü bir "Turing Tam" aracı yapar.
Tokenomik
The Merge'den önce Ethereum, enflasyonist bir para birimiydi; yani ETH arzı zamanla artıyordu. Maksimum 21 milyon birim arzı olan Bitcoin'in aksine, dolaşıma girebilecek ETH tokenlarının sayısında bir sınırlama yoktur.
Ethereum ekibi, Ether'in enflasyon oranının yılda yaklaşık %4 olduğunu hesapladı. Ancak, 2021'deki London Hardfork ve Ethereum İyileştirme Teklifi (EIP) 1559'un uygulanmasının ardından, Ethereum geliştiricileri deflasyonist bir mekanizma ekledi.
Artık, bir Ethereum kullanıcısı bir eylemi tamamlamak için gas ücreti ödediğinde, bu ücretin bir kısmı kalıcı olarak dolaşımdan kaldırılır veya "yakılır". Bu özellik, dolaşımdaki Ether arzını azaltmaya yardımcı olur ve ağ kullanımına bağlı olarak değişir. Ethereum topluluğu ne kadar aktif olursa, o kadar çok ücret öder ve bu da daha fazla ETH'nin yakılmasıyla sonuçlanır.
Ethereum 2.0 ağ yükseltmesinin The Merge aşamasının ardından Ethereum, ETH arzında yılda %88,7'lik bir azalma gördü. Bununla birlikte, birçok kişi ETH'yi henüz deflasyonist bir varlık olarak görmemektedir.
İşlemler
Ethereum işlemleri, Ethereum ağındaki kullanıcılar arasında gönderilen dijital mesajlardır. Gönderici, alıcı, miktar ve gas fiyatı hakkında bilgi içerirler. Her işlem, ağı sürdüren ve düğüm olarak adlandırılan bir bilgisayar ağı tarafından doğrulanır ve işlenir.
Düğümler işlemleri blockchain üzerinde saklar ve bunlar onaylandıktan sonra geri döndürülemez hale gelir. Ethereum işlem ücretleri, aynı zamanda gas ücretleri olarak da bilinir, kullanıcıların Ethereum blockchain'indeki işlemlerini işledikleri için doğrulayıcılara ödemesi gereken ücretlerdir.
Gas
Gas, Ethereum ağında bir işlemi yürütmek veya akıllı bir sözleşme çalıştırmak için gereken hesaplama kaynaklarının bir ölçü birimidir. Kullanıcılar gas'ı Ether ile öderler. Bir işlem veya akıllı sözleşme için gereken gas miktarı, karmaşıklığına ve gereken hesaplama kaynaklarının miktarına bağlıdır. Ağın kendisi, talep ve ağ yoğunluğuna göre dalgalanabilen gas fiyatını belirler.
Depolama
Diğer tüm kripto para birimleri gibi, Ether'inizi (ETH) nasıl ve nerede güvenli bir şekilde saklayacağınızı bilmek önemlidir. Genel olarak, dijital varlıklarınızı depolamak için iki ana kripto cüzdan türü vardır: sıcak cüzdan ve soğuk cüzdan.
Sıcak cüzdan
Sıcak cüzdan, internete bağlı olan bir dijital cüzdan türüdür. Bu özellik, Ether'ine hızlı erişime ihtiyaç duyanlar için kullanışlı olsa da, onu hacklemeye ve çalınmaya karşı daha savunmasız hale getirir. Sıcak cüzdanlar, bir mobil uygulama, bir masaüstü uygulaması veya hatta çevrimiçi bir hizmet şeklinde olabilir.
Soğuk cüzdan
Soğuk cüzdan ise, kullanıcıların internete nadiren bağladığı bir cüzdan türüdür. Bu özellik, soğuk cüzdanları sıcak cüzdanlara göre daha güvenli hale getirse de, kullanımını daha az elverişli kılar. Soğuk cüzdanlar, bir donanım cüzdanı cihazı veya hatta özel anahtarınızın yazılı olduğu bir kağıt parçası şeklinde olabilir.
Ethereum ve Bitcoin arasındaki fark nedir?
Ethereum, Bitcoin ağının öncülük ettiği blockchain teknolojisini akıllı sözleşmeler sunarak genişletir. Bitcoin popüler bir eşler arası dijital nakit sistemi olarak kalırken, Ethereum benzersiz tokenların ve gelişmiş merkeziyetsiz uygulamaların oluşturulmasına olanak tanır.
Ethereum'un inovasyonu, merkeziyetsiz finans (DeFi) ve takas edilemez token (NFT) sektörlerinin oluşmasına yol açmıştır. Geliştiriciler, Ethereum blockchain'i üzerinde yeni ticaret yolları sunan geniş bir DeFi platformu yelpazesi başlatmışlardır. Bunlara Curve ve Aave gibi yield farming protokolleri ile Uniswap ve Balancer gibi merkeziyetsiz kripto borsaları dahildir.
NFT'ler ise oyun dünyasını, dijital sahiplenmeyi ve koleksiyon ürünlerini devrim niteliğinde değiştirmiştir. Bu benzersiz kripto varlıkları artık oyna-kazan (play-to-earn) oyunlarında ve metaverse'in geliştirilmesinde temel bir rol oynamaktadır.
Bitcoin ve Ethereum arasındaki farklar hakkında daha fazla bilgi edinmek ister misiniz? Kraken'ın Öğrenim Merkezi makalesi Ethereum ve Bitcoin'e göz atın.
Ethereum'un Tarihi
2013 yılında Vitalik Buterin, Ethereum fikrini bir beyaz kitapta önerdi.
2014 yılında Buterin, Ethereum'u geliştirmek için fon toplamak amacıyla bir kitlesel fonlama kampanyası başlattı. Kampanya büyük bir başarı elde etti ve sadece birkaç hafta içinde 18 milyon doların üzerinde fon toplandı. Bu fon, Buterin ve ekibinin Ethereum'u geliştirmeye başlamasına olanak tanıdı.
Temmuz 2015'te Ethereum ağı resmi olarak başlatıldı. Ancak lansman sorunsuz değildi, zira kodda bir hata 50 milyon doların üzerinde Ether'in kaybına yol açtı. DAO hack'i olarak bilinen bu olay, Ethereum için büyük bir aksaklıktı ve nihayetinde bugün hala var olan ayrı bir kripto para birimi olan Ethereum Classic'in yaratılmasına yol açtı.
Bu aksaklığa rağmen Ethereum, popülerlik ve işlevsellik açısından büyümeye devam etti. 2016'da ağ, güvenliğini ve istikrarını artıran Homestead adlı büyük bir yükseltme geçirdi. 2017'de Ethereum, değerinde büyük bir artış yaşadı ve Ether'in fiyatı o dönemdeki zirvesinde 1.000 doların üzerine çıktı.
Ethereum fiyatını neler etkiler?
Arz ve Talep
Diğer tüm varlıklar gibi, Ether'in fiyatı da arz ve talep prensipleri ve diğer faktörlerden etkilenir. Ether'e olan talep arzı aşarsa fiyat yükselir, aksi takdirde düşer. Ether'in toplam arzı sınırlıdır ve yeni Ether, madencilik adı verilen bir süreçle oluşturulur. Ether oluşturma oranı önceden belirlenmiştir ve zamanla azalır, bu da Ether arzının kademeli olarak azaldığı anlamına gelir.
Benimsenme ve kullanım alanları
Ethereum platformunun benimsenmesi ve kullanım alanları da Ether'in fiyatını etkiler. Daha fazla geliştirici Ethereum platformunda merkeziyetsiz uygulamalar oluşturursa, gas ücretlerini karşılamak için Ether'e daha fazla talep olacaktır.
Benzer şekilde, daha fazla işletme ve birey Ethereum platformunda oluşturulan merkeziyetsiz uygulamaları kullanmaya başlarsa, Ether'e olan talep artacaktır.
Yasal ortam
Yasal ortam da Ether'in fiyatını etkileyebilir. Dünyadaki hükümetler ve düzenleyici kurumlar farklı kripto para birimleri üzerinde baskı kurarsa, bu talebin azalmasına yol açabilir. Öte yandan, hükümetler ve düzenleyici kurumlar kripto para birimlerini ve blockchain teknolojisini benimsemeye başlarsa, bu Ether için artan benimseme ve talebe yol açabilir.
Piyasa duyarlılığı
Ether'in fiyatı piyasa duyarlılığından da etkilenebilir. Yatırımcılar Ethereum ve diğer kripto para birimlerinin geleceği konusunda iyimserse, bu Ether'e olan talebin artmasına yol açabilir.
Tersine, tüccarlar piyasanın beklentileri konusunda kötümserse, bu talebin azalmasına ve daha düşük bir fiyata yol açabilir.
Rekabet
Son olarak, rekabet de Ether'in fiyatını etkileyebilir. Ethereum ile rekabet eden Cardano, Solana ve Polkadot gibi başka birçok blockchain platformu bulunmaktadır. Bu platformlar daha fazla benimseme ve kullanım alanı kazanırsa, Ethereum'un pazar payını azaltabilirler.
