Bitcoin Runes protokolü tam olarak nedir?

Bitcoin Runes protokolü, Bitcoin üzerinde bir fungible token standardıdır.

Runes Protokolü, Bitcoin ağında kullanılabilen ve yönetilebilen, birbirinin yerine geçebilen (özdeş bir öğeyle değiştirilebilen) token'lar oluşturma sürecini basitleştiren yeni bir token standardı önermektedir.

Ordinal Protokolü'nün kurucusu Casey Rodarmor, BRC-20'lere kıyasla daha fazla Bitcoin ile entegre bir token sistemine yönelik olarak protokolü oluşturdu.

Ordinals'a benzer şekilde, BRC-20 token'ları bireysel satoshilere (sat), yani Bitcoin'in en küçük birimine veri yazmaya dayanır. Bu, bir sat'a veri eklendiğinde, Bitcoin ağı üzerinden hareket ettikçe onunla kalıcı olarak ilişkilendirildiği anlamına gelir.

Öte yandan Runes, Bitcoin'in Harcanmamış İşlem Çıktısı (UTXO) modeliyle zaten çalıştığı şekilde faydalanır. Bitcoin'in mevcut altyapısından yararlanmak çok önemlidir, çünkü bu, blok zincirinde depolanan ek veri miktarını en aza indirmeye yardımcı olur.

Özünde Runes, Bitcoin ağının üzerinde uzmanlaşmış bir katman olarak işlev görür ve herkesin kendi fungible token'larını kolayca oluşturmasına ve yönetmesine olanak tanır.

Casey Rodarmor, Bitcoin inovasyonunda önemli bir figür olup Ordinals protokolü üzerindeki çalışmalarıyla tanınmaktadır. Merkeziyetsiz teknolojilere derin bir ilgisi olan bir yazılım geliştiricisi olarak Bitcoin ekosisteminde güçlü bir itibar oluşturmuştur.

Casey Rodarmor, Eylül 2023'te bir blog yazısı yayınlayarak Runes adlı bir token standardı fikrini detaylandırdı. Daha sonra protokolü Ordinals teorisiyle aynı istemci altında inşa edip uyguladı ve Nisan 2024'te 840.000 numaralı blokta sabit kodlandı.

Bitcoin'in komut dosyası dili ve işleyişi hakkındaki bilgisi sayesinde, bireysel satoshiler üzerine silinmez yazıtların oluşturulmasına olanak tanıyan bir teknoloji olan Ordinals'ı yarattı ve böylece Bitcoin üzerinde NFT'ler oluşturdu. Bu çığır açan gelişme, daha sonra fungible token'ları üretmek ve yönetmek için optimal bir Bitcoin yerel yaklaşımı sunan Runes standardına dönüştü.

Bitcoin Ordinals, Casey Rodarmor'ın Runes protokolünün temellerini atan önceki inovasyonlarından biriydi.

Daha fazla bilgi için Kraken Öğrenim Merkezi rehberimiz olan Bitcoin NFT'leri: Ordinals Nedir?'e göz atın.

BRC-20 token standardı, Mart 2023'te Domo adlı takma adlı bir yaratıcı tarafından, Bitcoin ağında fungible token'ların oluşturulması için bir plan sağlama hedefiyle oluşturuldu.

Ethereum'daki muadili ERC-20'lerden adını alan BRC-20'ler, token'larla ilgili bilgileri bireysel satoshiler üzerine kalıcı olarak kaydetmek için yazıt modelini kullanan Ordinals protokolü sayesinde mümkün hale geldi.

BRC-20 token'ları, JSON formatında yazılmış belirli bir kod içermeleri bakımından özel bir yazıt türüdür. Bu kod, Bitcoin ağına fungible token'ların nasıl oluşturulacağını, yönetileceğini ve taşınacağını söyleyen bir dizi talimat gibi işlev görür. Bunları, iki ABD Doları banknotunun nasıl bire bir takas edilebileceğine benzer şekilde, birbirinin yerine geçebilen değer birimleri olarak düşünebilirsiniz.

Tüm BRC-20 token'ları yazıt olsa da, tüm yazıtlar BRC-20 token'ı değildir. Bir satoshi üzerine istediğinizi yazabilirsiniz, ancak yalnızca özel JSON koduna sahip olanlar, diğer fungible varlıklar gibi takip edilme ve alınıp satılma yeteneğine sahip bir BRC-20 token'ına dönüşür.

BRC-20, Ordinal protokolünü temel alan bir hesap modeli kullanırken, Runes BTC'nin UTXO modelini benimser.

Eğer aşina değilseniz, bir UTXO, önceki işlemlerden artakalan harcanmamış bir Bitcoin parçasıdır. Bunları cebinizde kalan bozuk para gibi düşünebilirsiniz. Her Bitcoin işlemi, esasen mevcut UTXO'ları girdi olarak alır (bir şey satın almak için kullandığınız para gibi) ve çıktı olarak yeni UTXO'lar oluşturur (geri aldığınız bozuk para gibi).

Bitcoin ağı, özünde, tüm bu UTXO'ları ve bunları şu anda kimin tuttuğunu kaydeden dijital bir defterdir.

Runes işlemleri, Bitcoin'in mevcut UTXO modelinden yararlanır. Her işlem, kullanıcının cüzdanında tutulan toplam varlığı tüketir ve algoritma, alıcıya aktarılması amaçlanan token miktarı transfer edildikten sonra yeni bakiyeyi hesaplar.

Bunu, 20 dolarlık bir banknotla bir kutu soda için ödeme yapmaya benzetebiliriz. Bu işlemde, siz bakkala 20 dolarlık banknotu verirsiniz ve o da size yeni para olarak para üstü verir.

20 dolarlık banknotu daha küçük birimlere bölemezsiniz. Tamamen verilmelidir. Aynı durum Runes işlemleri için de geçerlidir.

Runes işlemleri, talimatlarını saklamak için Bitcoin işlemlerinin OP_RETURN adı verilen özel bir alanını kullanır. OP_RETURN, ağa Rune'un adını, sembolünü, miktarını ve gerçekleştirilecek eylemleri (aktarma veya bölme gibi) bildiren bir kılavuz görevi görür.

Tek bir Rune işlemi, birden fazla Rune için eylemleri verimli bir şekilde yönetebilir. Sistemin bütünlüğünü korumak için Runes işlemleri yerleşik bir güvenlik özelliğine sahiptir.

Eğer bir Rune işlemi hata veya geçersiz talimatlar içeriyorsa, ilgili Runes dolaşımdan kalıcı olarak kaldırılır – bu sürece "yakma" denir.

Etching, bir Rune oluşturma ve adını, sembolünü ve bölünebilirliğini ayarlama işlemidir.

Bir Rune kazındıktan sonra, kazıyıcı onu dağıtma konusunda esnekliğe sahiptir:

• Ön Madencilik (Pre-Mining) – Bazı projeler, Bitcoin yarılanmasından önce belirli bir Bitcoin Ordinal'i tutanlara token airdrop'u yaparak erken destekçileri ödüllendirdi.
• Minting (Basım) – Kazıyıcı toplam arz limiti ("mint limiti") belirler ve kişiler token basmak için bir platforma gidebilirler. Bu limite ulaşıldığında, basım kapanır ve yeni token oluşturulamaz.

Kripto airdrop'ları nelerdir? hakkında daha fazla bilgi için Kraken Öğrenim Merkezi rehberimize göz atın.

Hem Bitcoin Runes hem de BRC-20 tokenleri Bitcoin ağında fungible varlıklar olarak hizmet etse de, onları ayıran çeşitli farklılıklar bulunmaktadır.

BRC-20 tokenleri uzun zamandır Bitcoin üzerinde token oluşturmak için standart olmuştur, ancak büyük bir dezavantajları vardır: ağ üzerinde 'junk UTXO'lar olarak adlandırılan çok fazla gereksiz veri oluştururlar.

Bu, kullanıcı deneyimini hantal hale getirebilir ve daha da önemlisi, Bitcoin ağını yavaşlatarak daha yüksek işlem ücretlerine neden olabilir.

Rune standardı bunu önlemeyi amaçlar. Bitcoin'in mevcut UTXO modeli içinde çalışarak, herkes blok zinciri üzerinde minimum etkiyle token oluşturabilir ve yönetebilir. Bu, daha sorunsuz ve hızlı bir kullanıcı deneyimi sağlar. Ayrıca Runes, temel veriler açıkça yayınlanmak yerine UTXO'lara gömülü olduğundan daha iyi gizlilik sunar.

Runes, birçok işlemi hızlı ve düşük ücretlerle yönetmek için tasarlanmış bir çözüm olan Bitcoin'in Lightning Network ile de uyumludur. Bu, Runes'ın ana Bitcoin ağı üzerindeki yükü azaltabileceği anlamına gelir ve bu birçok kişi tarafından uzun vadeli büyüme için anahtar olarak görülmektedir.

Bitcoin halving'i takip eden ilk haftada, 40.000'den fazla Runes işlendi ve kullanıcılar 3 milyondan fazla işlem gerçekleştirdi.

Birçok proje, kendi Bitcoin Ordinal'lerini elinde tutanlara Rune token'ları airdrop'layarak erken benimseyenleri ödüllendirdi. Airdrop'lar çeşitli uygunluk kriterleri aracılığıyla belirlendi:

• Anlık Görüntüler: Runestone gibi bazı koleksiyonlar, Ordinal sahiplerinin tek seferlik bir "anlık görüntüsünü" aldı ve Bitcoin'in halving etkinliğinden sonra token'larını (Runestone'lar için DOG•GO•TO•THE•MOON) dağıttı.

• Zaman Bazlı Ödüller: RSIC gibi bazı koleksiyonlar, protokolün lansmanından önce Rune token'larını "kazanmış" olan uzun süreli sahipleri önceliklendirdi. Bir Ordinal ne kadar uzun süre tutulursa, protokol yayına girdikten sonra o sahibine o kadar fazla token (RSIC için RSIC•GENESIS•RUNE) airdrop'landı.

• BRC-20 geçişi: WZRD ve PUPS gibi bazı BRC-20 projeleri, Runes standardına geçmeyi amaçladı. BRC-20 token'ına sahip olmak, geçiş tamamlandığında sahiplerine Rune token'larını (PUPS için PUPS•WORLD•PEACE ve WZRD için MAGIC•INTERNET•MONEY) sağlayacaktı.

Casey Rodarmor, Bitcoin halving'inden sonra Runes protokolünü başlattığında, ilk proje olan UNCOMMON•GOODS'u önceden kodladı.

UNCOMMON•GOODS token'larının maksimum bir sınırı olmasa da, insanlar bunları yalnızca bir sonraki Bitcoin halving etkinliğine (yaklaşık Mart 2028 civarı) kadar basabilirler.

Diğer önemli Rune token'ları şunlardır:

• Z•Z•Z•Z•Z•FEHU•Z•Z•Z•Z•Z – Rodarmor'un önceden kodladığı Rune #0'dan sonra oluşturulan ilk Rune.

• SATOSHI•NAKAMOTO – Bu Rune #6, Runes protokolü yayına girdiğinde büyük ilgi gördü. İlk işlem haftasında en yüksek piyasa değerlerinden birine ulaştı.

• WANKO•MANKO•RUNES – İlk Rune memecoin olarak kabul edilen WANKO•MANKO•RUNES, erken işlenmiş bir proje olmamasına rağmen Rune sıralamasında yükseldi.

Runes, Bitcoin ağında, onun güvenliğinden ve küresel erişiminden faydalanarak değiştirilebilir token'lar oluşturmanın bir yolunu sunar.

Runes ile inovasyon için herkese kapılar sonuna kadar açık. İnsanlar kendi merkeziyetsiz otonom organizasyonlarını (DAO'lar) güçlendirmek, oyun varlığı olarak veya bir sonraki viral memecoin'i piyasaya sürmek için token'lar oluşturabilirler – tüm bunlar Bitcoin ağının sağlam desteğiyle mümkün olur.

Runes standardının BRC-20'ye kıyasla göreceli basitliği, geliştiricilerin yenilikçi uygulamalar oluşturmasını kolaylaştırabilir. Bu durum, Bitcoin'e yeni yetenekleri çekerek Runes etrafında yeni fikirler ve projeler dalgasını teşvik edebilir.

Özetle, Bitcoin Runes, Bitcoin üzerindeki değiştirilebilir token'lara bakış açımızı dönüştürerek Bitcoin ekosisteminde heyecan verici bir gelişmeyi temsil ediyor. Runes, Bitcoin'in tek orijinal uygulaması olan eşler arası bir elektronik nakit sisteminden faydasını önemli ölçüde genişletme potansiyeline sahiptir.

Runes protokolü, Bitcoin'in merkeziyetsizlik, sağlam güvenlik ve UTXO modeli gibi birçok gücünden doğrudan yararlanır ve Bitcoin'in yeteneklerini eşler arası bir ödeme sistemi olarak kökenlerinin ötesine taşıma potansiyeline sahiptir.

Topluluk para birimlerinden ve yenilikçi DeFi uygulamalarından yeni nesil oyun varlıklarına ve memecoin'lere kadar, Runes Bitcoin ağında sonsuz olasılıklar sunar.

Kraken, birden fazla itibari para ve kripto para seçeneği kullanarak Bitcoin (BTC) satın almanıza, satmanıza ve takas etmenize olanak tanır.

Kraken ile başlayın ve sadece 10 $ ile Bitcoin satın alın.