Wat is een IPO? Zo werken beursintroducties

Een initial public offering, oftewel IPO, is de eerste verkoop van aandelen van een niet-beursgenoteerd bedrijf aan publieke beleggers. Na de uitgifte kan het aandeel verhandeld worden op een openbare beurs, waar iedereen het op de open markt kan kopen of verkopen.

'Naar de beurs gaan' betekent niet dat het bedrijf eigendom wordt van een staat. Het betekent dat het publiek de aandelen voortaan kan kopen en verkopen. Nadat een bedrijf naar de beurs gaat, verschuift het eigendom van een kleine groep oprichters, werknemers en private investeerders naar een veel grotere groep instellingen, trading funds en particuliere beleggers.

Zodra een bedrijf een notering heeft, worden de aandelen op elk brokerplatform op dezelfde manier verhandeld als elk ander beursgenoteerd aandeel. Op Kraken kunnen Amerikaanse gebruikers bijvoorbeeld meer dan 11.000 Amerikaanse aandelen en ETF's traden.

Bekijk de onderstaande video voor alle details die je moet weten over getokeniseerde aandelen en hoe deze het financiële systeem opnieuw vormgeven.

Bedrijven gaan naar de beurs om kapitaal en liquiditeit vrij te spelen die privaat bezit niet makkelijk kan bieden. Aandelen verkopen aan het publiek is voor de meeste bedrijven een van de grootste financieringsmomenten ooit, en de redenen daarvoor draaien meestal om een handvol doelen.

De meest voorkomende motieven zijn:

1. Kapitaal ophalen om expansie, onderzoek, personeelswerving, overnames of schuldaflossing te financieren.
2. Een publieke marktwaarde creëren voor het bedrijf, zodat de aandelen een transparante, continu bijgewerkte prijs hebben.
3. Vroege investeerders en werknemers een route naar liquiditeit bieden, zodat ze hun papieren vermogen uiteindelijk kunnen omzetten in cash.
4. Beursgenoteerde aandelen inzetten als betaalmiddel voor overnames of als beloning voor werknemers.
5. Zichtbaarheid en geloofwaardigheid vergroten bij klanten, partners en toekomstige medewerkers.

Naar de beurs gaan brengt ook reële kosten met zich mee. Een beursgenoteerd bedrijf moet elk kwartaal gedetailleerde financiële openbaarmakingen publiceren, verantwoording afleggen aan externe aandeelhouders en omgaan met de druk van een aandelenkoers die reageert op elk kwartaalbericht en elke krantenkop. Juridische, accountants- en underwritingkosten voor een IPO kunnen oplopen tot in de tientallen miljoenen dollars.

Het toezicht is permanent, geen eenmalige gebeurtenis.

Die afweging verklaart waarom sommige grote, winstgevende bedrijven jarenlang niet-beursgenoteerd blijven. De beslissing om naar de beurs te gaan komt neer op de inschatting dat de voordelen van toegang tot kapitaal en marktliquiditeit zwaarder wegen dan de last van publieke verantwoording.

Een IPO verloopt via een gestructureerd proces van meerdere maanden, waarin een bedrijf in vijf brede fasen overgaat van privaat eigendom naar een beursnotering.

Bij elke fase zijn andere partijen betrokken, van investeringsbanken en toezichthouders tot de beleggers die uiteindelijk de aandelen kopen.

1. Voorbereiding. Het bedrijf neemt investeringsbanken, accountants en juristen in de arm en bereidt zijn financiële openbaarmakingen voor.

2. SEC-registratie. In de VS dient het bedrijf doorgaans een S-1-registratieformulier in, dat het prospectus bevat.

3. Beleggersmarketing. Underwriters peilen de interesse bij potentiële beleggers (vaak de "roadshow" genoemd) en helpen de vraag in kaart te brengen.

4. Prijsstelling en toewijzing. Het bedrijf en zijn underwriters stellen de uitgifteprijs vast en wijzen een beperkt aantal aandelen toe.

5. Publieke handel. Het aandeel krijgt een notering op een exchange en de marktprijs begint te bewegen op basis van vraag en aanbod.

Het prospectus is het belangrijkste document voor wie echt wil weten hoe het bedrijf ervoor staat. Het behandelt de financiële situatie, het businessmodel, de risico's, hoe het bedrijf het opgehaalde geld wil inzetten en de specifieke voorwaarden van de uitgifte. In de VS vind je het in de EDGAR-database van de SEC, ingediend als onderdeel van de S-1.

Eén punt dat de SEC expliciet benadrukt: haar beoordeling van een IPO richt zich op de vraag of het bedrijf de vereiste informatie heeft geopenbaard, maar is geen aanbeveling van de belegging of een oordeel of de prijs redelijk is. Zoals het Investor Bulletin van de SEC over beleggen in een IPO het formuleert: toezicht controleert de naleving van openbaarmakingsregels, niet de beleggingsmerites.

Underwriters, meestal een syndicaat van investeringsbanken, staan centraal in het proces. Ze adviseren over timing en prijs, kopen de aandelen van het bedrijf en verkopen ze door aan beleggers. Uiteindelijk bepalen zij wie een toewijzing krijgt tegen de uitgifteprijs, en daarom is de toegang traditioneel beperkt geweest.

Een bedrijf haalt geld op met een IPO door nieuwe aandelen uit te geven en te verkopen. Dit deel wordt het vaakst verkeerd begrepen, want niet elk aandeel dat tijdens een IPO wordt verkocht, levert geld op voor het bedrijf zelf.

Een praktisch voorbeeld. Als een bedrijf 10 miljoen nieuw uitgegeven aandelen verkoopt tegen $20 per stuk, haalt het $200 miljoen op vóór underwritingkosten. In ruil daarvoor bezitten de kopers van die aandelen nu gezamenlijk een deel van het bedrijf dat de dag ervoor nog niet als publiek aandeel bestond. Het geld komt op de balans van het bedrijf, waar het kan worden ingezet voor wat in het prospectus is beschreven.

Dan het belangrijke onderscheid. Aandelen die bij een IPO worden verkocht, vallen in twee categorieën:

• Primaire aandelen: nieuwe aandelen die door het bedrijf worden gecreëerd en verkocht. De opbrengst gaat naar het bedrijf. Dit is het financieringsdeel van de IPO.

• Secundaire aandelen: bestaande aandelen die worden verkocht door oprichters, medewerkers of venture-capitalbeleggers. De opbrengst gaat naar de verkopers, niet naar het bedrijf. Dit is het liquiditeitsdeel van de IPO.

Eén uitgifte kan beide bevatten. Stel: een bedrijf verkoopt in totaal 15 miljoen aandelen: 10 miljoen primaire aandelen die $200 miljoen opleveren voor de onderneming, en 5 miljoen secundaire aandelen tegen dezelfde prijs van $20, waarmee $100 miljoen naar vroege investeerders gaat die hun belang te gelde maken. De kop "$300 miljoen opgehaald" zou misleidend zijn, want slechts $200 miljoen vloeit daadwerkelijk naar het bedrijf.

In het prospectus zie je precies wat wat is. Het onderdeel "Use of Proceeds" beschrijft wat het bedrijf van plan is te doen met het opgehaalde geld, en in de uitgiftetabellen zie je of bestaande eigenaren naast het bedrijf aandelen verkopen. Door deze twee onderdelen te lezen, weet je of een IPO vooral gaat om groeifinanciering of vooral om bestaande aandeelhouders een deel van hun bezittingen te laten verkopen.

Een IPO wordt vaak omschreven als een bedrijf dat geld ophaalt. Bij veel uitgiftes gaat een groot deel van de opbrengst in werkelijkheid naar vroege beleggers en medewerkers die bestaande aandelen verkopen, niet naar het bedrijf zelf. Alleen in het prospectus wordt dat onderscheid helder uiteengezet.

De IPO-prijs en de prijs die je op de eerste handelsdag ziet, zijn twee verschillende prijzen, en die worden vaak door elkaar gehaald. Er zijn eigenlijk drie aparte prijzen die je los van elkaar moet begrijpen.

• IPO-introductieprijs: de prijs die wordt vastgesteld voor investeerders die een toewijzing krijgen voordat de publieke handel begint. In het eerdere voorbeeld is dat $20.

• Openingsprijs: de prijs waartegen het aandeel voor het eerst op de exchange wordt verhandeld bij opening van de markt.

• Marktprijs: de voortdurend veranderende prijs die iedereen daarna ziet, bepaald door vraag en aanbod op de open markt.

Een bedrijf kan zijn IPO op $20 prijzen, maar het aandeel kan openen op $28 bij sterke vraag, of onder $20 bij zwakke vraag. Over de introductieprijs wordt onderhandeld tussen het bedrijf en zijn underwriters, terwijl de openingsprijs door de markt wordt bepaald. Daardoor komen die twee vaak niet overeen.

Het verschil tussen de introductieprijs en de openingsprijs heeft een naam in academisch onderzoek: IPO underpricing. Volgens gegevens verzameld door professor Jay Ritter van de University of Florida leverden Amerikaanse IPO's in 2024 op hun eerste handelsdag gemiddeld 15,3% op, en gemiddeld 19,0% op de eerste dag over de hele periode 1980 tot 2025. Tijdens de internetzeepbel van 1999 tot 2000 schoot dat gemiddelde op dag één omhoog naar ongeveer 65%.

Een sprong op de eerste dag kan lijken op gratis geld, maar het is goed om duidelijk te zijn over wie daarvan profiteert. Investeerders die aandelen krijgen tegen de introductieprijs profiteren van elke stijging. Investeerders die pas kopen als het aandeel al verhandeld wordt, betalen de hogere marktprijs en pakken daar niets van mee. Particuliere investeerders zaten van oudsher in de tweede groep, en precies dat gat wil IPO-toegang op Kraken dichten door kwalificerende klanten toegang te geven tot de IPO-introductieprijs (hieronder meer daarover).

Bij hooggeprijsde aandelen die net naar de beurs zijn gegaan, maken fractionele aandelen zoals die op Kraken worden aangeboden een positie toegankelijk zonder dat je een volledig aandeel hoeft te kopen.

Van oudsher is de toegang beperkt. De meeste IPO-aandelen worden toegewezen aan institutionele investeerders en vermogende klanten van de begeleidende banken, omdat die relaties de underwriters helpen om een groot blok aandelen snel en betrouwbaar te plaatsen.

Sommige brokers bieden kwalificerende particuliere klanten wel toegang tot IPO-toewijzingen. Populaire deals zijn vaak overtekend, wat betekent dat de vraag van investeerders groter is dan het aantal beschikbare aandelen. Als dat gebeurt, krijgt een particuliere investeerder soms helemaal geen aandelen, of maar een gedeeltelijke fill van het aangevraagde aantal. Zoals Investor.gov uitlegt in zijn toelichting over waarom particulieren vaak moeite hebben om IPO-aandelen te krijgen, liggen toewijzingsbeslissingen grotendeels bij de underwriters en het uitgevende bedrijf.

Er zit hier een subtiel maar belangrijk nuanceverschil. Een aandeel kopen op de eerste handelsdag is niet hetzelfde als toegang krijgen tot de IPO-introductieprijs. Als je koopt op de noteringsdag, koop je van een andere marktdeelnemer tegen de marktprijs. De introductieprijs is de prijs die het bedrijf en zijn underwriters vaststellen voordat de handel begint.

Kraken opent voor kwalificerende klanten de toegang tot die introductieprijs, en hoe dat werkt hangt af van waar je woont. Tijdens het inschrijfvenster van een IPO kun je een indicatie van interesse indienen, waarbij je toegang krijgt tegen de IPO-introductieprijs (plus kosten), in plaats van te wachten tot het aandeel genoteerd wordt. Toewijzingen worden bepaald door de underwriters van de IPO op basis van de vraag, dus ze zijn niet gegarandeerd, en tegoeden die niet worden toegewezen worden teruggestort op je account.

In de VS wordt dit aangeboden via het traditionele aandelenproduct van Kraken. Als je een toewijzing krijgt, worden de aandelen op je account bijgeschreven zodra het bedrijf naar de beurs gaat, zonder lock-upperiode.

In de EER en veel andere regio's krijgen kwalificerende klanten in plaats daarvan toegang tot IPO xStocks. Die bieden prijsblootstelling aan de IPO-prijs in plaats van aandelenbezit, en als je een toewijzing krijgt, worden IPO xStock-tokens op je account bijgeschreven zodra het bedrijf naar de beurs gaat. IPO xStocks zijn geen aandelen en geven geen stem- of aandeelhoudersrechten. IPO-toegang is op dit moment beschikbaar in de meeste regio's, met uitzondering van het VK, Canada en Australië.

Zodra een bedrijf naar de beurs gaat, veranderen zijn verplichtingen, zijn eigendomsstructuur en het gedrag van zijn aandeel. Het private bedrijf dat voorheen in alle rust kon opereren, leeft nu volgens een publieke agenda.

Er vinden tegelijk verschillende verschuivingen plaats:

• Het bedrijf start met reguliere publieke rapportage, waaronder kwartaal- en jaarcijfers die bij toezichthouders worden ingediend.
• De koers beweegt nu continu mee met handelsactiviteit, bedrijfsresultaten, nieuws en bredere marktomstandigheden.
• Medewerkers en vroege investeerders krijgen vaak te maken met een lock-upperiode voordat ze hun aandelen mogen verkopen.
• Het bedrijf kan later meer geld ophalen via vervolgemissies, converteerbare obligaties of andere financiering via de publieke markt.

De lock-upperiode verdient aandacht omdat die direct invloed heeft op het aanbod. Een lock-up is een afspraak die bestaande aandeelhouders verbiedt om hun aandelen te verkopen gedurende een vastgestelde periode na de IPO, meestal rond de 180 dagen, hoewel de voorwaarden per deal verschillen. De regeling bestaat om te voorkomen dat een stroom bestaande houders (zoals huidige medewerkers of venture capitalists) gaat verkopen en het aandeel kort na de notering onder druk zet.

Als een lock-up verloopt, kan een groot aantal eerder geblokkeerde aandelen in één keer verhandelbaar worden. Die toename van het beschikbare aanbod kan voor neerwaartse druk en volatiliteit op de koers zorgen, afhankelijk van hoeveel houders besluiten te verkopen. Het overzicht van Investor.gov over IPO-lock-upafspraken beschrijft hoe deze beperkingen werken en waarom het de moeite waard is om expiratiedatums in de gaten te houden.

Het aflopen van een lock-up is een geplande, openbaar gemaakte gebeurtenis. Dat is iets anders dan een onverwachte tradingstop of een bedrijf dat simpelweg besluit niet te verkopen. Van tevoren weten wanneer de lock-up afloopt hoort bij het zorgvuldig beoordelen van een IPO.

Investeren in een bedrijf dat net naar de beurs is gegaan brengt risico's met zich mee die gevestigde beursgenoteerde bedrijven niet hebben, vooral omdat er minder openbare geschiedenis is om op te beoordelen. Of je elk risico begrijpt voordat je koopt, bepaalt het verschil tussen een weloverwogen beslissing en een gok op de hype.

De belangrijkste risico's zijn:

1. Beperkte openbare financiële geschiedenis. Een bedrijf dat tien jaar beursgenoteerd is, heeft 40 kwartalen aan doorgelichte cijfers. Een net genoteerd bedrijf heeft er misschien twee, waardoor waardering lastiger is.

2. Hoge volatiliteit in de beginfase. Net genoteerde aandelen kunnen scherp bewegen terwijl de markt bepaalt wat het bedrijf waard is, zonder lange handelsgeschiedenis om verwachtingen aan te koppelen.

3. Koerssprongen op dag één die schaarste weerspiegelen, geen waarde. Een sprong op de eerste dag kan voortkomen uit een beperkt aandelenaanbod en kortetermijnenthousiasme in plaats van duurzame bedrijfsfundamenten.

4. Aflopen van lock-upperiodes. Wanneer beperkingen vervallen, kan het aanbod van verhandelbare aandelen plots toenemen, wat op de prijs kan drukken.

5. Dual-class-aandelenstructuren. Sommige bedrijven geven aandelen uit die oprichters onevenredig veel stemrecht geven, waardoor publieke aandeelhouders weinig zeggenschap hebben in de governance.

6. De reden voor het ophalen van kapitaal. Een bedrijf gaat soms naar de beurs omdat het geld nodig heeft, niet omdat het duurzaam winstgevend is. De risicofactoren in het prospectus zijn de plek waar deze zorgen worden toegelicht.

Dit is de kern om te onthouden: een IPO maakt een bedrijf toegankelijk voor publieke investeerders, maar maakt het niet automatisch een goede investering.

Een aanpak die sommige investeerders gebruiken om de volatiliteit van een net genoteerd aandeel op te vangen, is een positie geleidelijk opbouwen in plaats van in één keer. Onze gids over dollar-cost averaging legt uit hoe het spreiden van aankopen in de tijd het effect van kortetermijnprijsschommelingen kan afvlakken.

Een IPO is een van de drie belangrijkste routes waarmee een niet-beursgenoteerd bedrijf de publieke markten kan bereiken. De verschillen zitten in de vraag of er nieuw kapitaal wordt opgehaald en hoe aandelen bij investeerders terechtkomen. Een compacte vergelijking maakt de verschillen duidelijk.

• IPO. Kapitaal ophalen en aandelen noteren. Nieuwe aandelen worden doorgaans gecreëerd en via underwriters aan investeerders verkocht.
• Directe notering. Bestaande aandelen openbaar noteren. Vaak gericht op liquiditeit voor bestaande houders in plaats van het ophalen van nieuw kapitaal.
• SPAC-fusie. Fuseren met een reeds beursgenoteerde shell. Een privébedrijf wordt publiek door te fuseren met een special purpose acquisition company.

Een directe notering slaat het creëren van nieuwe aandelen en het underwriting-syndicaat over. Bestaande aandeelhouders stellen hun aandelen simpelweg beschikbaar om te traden op de exchange, wat liquiditeit biedt maar meestal geen nieuw kapitaal voor het bedrijf oplevert. Een SPAC, of special purpose acquisition company, is een beursgenoteerde shell company die eerst geld ophaalt en vervolgens een niet-beursgenoteerd bedrijf zoekt om mee te fuseren, waardoor dat bedrijf via de fusie beursgenoteerd wordt.

Elk pad kent afwegingen qua kosten, snelheid, opgehaald kapitaal en behandeling door toezichthouders. De IPO blijft de meest voorkomende route wanneer het primaire doel van een bedrijf is om bij notering geld op te halen. Voor een breder beeld van hoe beursgenoteerde aandelen zich verhouden tot digitale assets als investering, zet onze gids 'aandelen versus crypto' beide naast elkaar.

Situatie. Een investeerder leest dat een bekend softwarebedrijf naar de beurs gaat en wil meedoen. De IPO wordt geprijsd op $22 per aandeel. Enthousiast door de berichtgeving opent hij op de ochtend van de notering zijn brokerage-app, klaar om te kopen „tegen de IPO-prijs”.

Aanpak. Wanneer het aandeel opengaat voor trading, is de openingsprijs geen $22. Sterke institutionele vraag stuwt de openingsprijs naar $31. De investeerder, die het verschil tussen de offering price en de openingsprijs niet begrijpt, koopt 100 aandelen op $31 in de veronderstelling dat hij er vanaf het begin bij is.

Uitkomst. In de weken daarna koelt het aanvankelijke enthousiasme af en zakt het aandeel terug richting $24 naarmate de markt zich op een waardering vastlegt. De investeerder staat ruim 23% onder zijn instapprijs, ook al noteert het aandeel nog altijd boven de offering price van $22. De vroege aandeelhouders en instellingen die aandelen op $22 ontvingen, staan in de plus. De nieuwkomer die op $31 kocht, niet.

Belangrijkste les. De offering price en de prijs die een particulier op de noteringsdag betaalt, zijn meestal verschillende getallen. Kopen bij opening betekent de marktprijs betalen die door vraag wordt bepaald. Toegang krijgen tot de offering price betekent instappen voordat de publieke handel begint. Weten wat je doet en bereid zijn te wachten in plaats van een koerssprong op dag één achterna te jagen, is een van de nuttigste gewoontes die een nieuwe IPO-investeerder zich kan aanleren.

In aanmerking komende klanten krijgen toegang tot de introductieprijs van een IPO, niet alleen tot de marktprijs zodra het aandeel publiek wordt verhandeld.

Tijdens het inschrijvingsvenster van een IPO kun je een indication of interest indienen, waarbij je toegang krijgt tegen dezelfde introductieprijs die grote beleggers ontvangen, plus een fee. Hoe die toegang werkt, hangt af van waar je woont, en de twee routes verschillen op een belangrijk punt.

Het proces is opgebouwd rond het account dat je al hebt:

1. Ontgrendel aandelentrading. Maak je Kraken-account aan en vul de geschiktheidsvragenlijst in om aandelen te activeren.

2. Dien je interesse in. Stort tegoeden en kies hoeveel je wilt inleggen voordat het inschrijvingsvenster sluit.

3. Ontvang je toewijzing. De underwriters van de IPO bepalen de toewijzingen op basis van de vraag. Een toewijzing is niet gegarandeerd en werkt niet op basis van wie het eerst inschrijft; niet-toegewezen tegoeden worden teruggestort op je account.

4. Krijg je toewijzing bij notering. Als je een toewijzing krijgt, wordt deze bij notering bijgeschreven op je account, zonder lock-upperiode. In de VS ontvang je de onderliggende aandelen. In de EER en andere regio's ontvang je IPO xStock-tokens die de prijs van het onderliggende aandeel volgen.

Je begrijpt nu wat een IPO is, hoe deze geld ophaalt, waarom de introductieprijs en de prijs op de eerste handelsdag zo vaak verschillen, en waarom toegang krijgen tot de introductieprijs niet hetzelfde is als kopen zodra het aandeel is genoteerd. Die kennis is het nuttigst als je er direct naar kunt handelen.

Met IPO-toegang op Kraken krijg je toegang tot de introductieprijs van de IPO (plus een fee) in plaats van te wachten tot het aandeel opent. Je dient een indication of interest in tijdens het inschrijvingsvenster, de underwriters bepalen de toewijzingen (een toewijzing is dus niet gegarandeerd en niet-toegewezen tegoeden worden teruggestort), en als je een toewijzing krijgt, wordt deze bij notering bijgeschreven op je account, zonder lock-upperiode.

Registreer je vandaag nog bij Kraken en vraag toegang aan tot de volgende IPO op het platform.